logotype
คาถาธรรมบท พราหมณวรรคที่ ๒๖

๓๘๓.

ฉินฺท โสตํ ปรกฺกมฺม, กาเม ปนูท พฺราหฺมณ,
สงฺขารานํ ขยํ ญตฺวา, อกตญฺญูสิ พฺราหฺมณ. (๒๖:)

 คาถาธรรมบท พราหมณวรรคที่ ๒๖

ดูกรพราหมณ์ ท่านจงพยายามตัดกระแส

ตัณหาเสีย จงบรรเทากามทั้งหลายเสีย

ดูกรพราหมณ์ ท่านรู้ความสิ้นไปแห่งสังขารทั้งหลายแล้ว

จะเป็นผู้รู้นิพพานอันปัจจัยอะไรๆ ปรุงแต่งไม่ได้.

 

๓๘๔.

ยทา ทฺวเยสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ,
อถสฺส สพฺเพ สํโยคา, อตฺถํ คจฺฉนฺติ ชานโต. (๒๖:)

 

เมื่อใด พราหมณ์เป็นผู้ถึงฝั่งในธรรมทั้ง ๒ ประการ

เมื่อนั้น กิเลสเป็นเครื่องประกอบทั้งปวงของ

พราหมณ์นั้นผู้รู้แจ้ง ย่อมถึงความสาบสูญไป.

 

๓๘๕.

ยสฺส ปารํ อปารํ วา, ปาราปารํ น วิชฺชติ,
วีตทฺทรํ วิสญฺญุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:)

 

ฝั่งก็ดี ธรรมชาติมิใช่ฝั่งก็ดี ฝั่งและ

ธรรมชาติมิใช่ฝั่ง ย่อมไม่มีแก่ผู้ใด

เรากล่าวผู้นั้นซึ่งมีความกระวนกระวายไป

ปราศแล้ว ผู้ไม่ประกอบแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

๓๘๖.

ฌายึ วิรชมาสีนํ, กตกิจฺจํ อนาสวํ,
อุตฺตมตฺถํ อนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:)

 

เรากล่าวบุคคลผู้เพ่งฌานปราศจากธุลี

นั่งอยู่ผู้เดียว ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

บรรลุประโยชน์อันสูงสุดนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๓๘๗.

ทิวา ตปติ อาทิจฺโจ, รตฺติมาภาติ จนฺทิมา,
สนฺนทฺโธ ขตฺติโย ตปติ, ฌายี ตปติ พฺราหฺมโณ,
อถ สพฺพมโหรตฺตึ, พุทฺโธ ตปติ เตชสา. (๒๖:)

 

พระอาทิตย์ย่อมส่องแสงสว่างในกลางวัน

พระจันทร์ย่อมส่องแสงสว่างในกลางคืน

กษัตริย์ทรงผูกสอดเครื่องครบย่อมมีสง่า

พราหมณ์ผู้เพ่งฌานย่อมรุ่งเรือง

ส่วนพระพุทธเจ้าย่อมรุ่งเรือง

ด้วยพระเดชตลอดวันและคืนทั้งสิ้น.

 

๓๘๘.

พาหิตปาโป หิ พฺราหฺมโณ,

สมจริยา สมโณติ วุจฺจติ,
ปพฺพาชยมตฺตโน มลํ,

ตสฺมา ปพฺพชิโตติ วุจฺจติ. (๒๖:)

 

บุคคลผู้มีบาปอันลอยแล้วแล เรากล่าวว่าเป็นพราหมณ์

เรากล่าวบุคคลว่าเป็นสมณะเพราะประพฤติสงบ

บุคคลผู้ขับไล่มลทินของตน เรากล่าวว่าเป็นบรรพชิต เพราะการขับไล่นั้น.

 

๓๘๙.

น พฺราหฺมณสฺส ปหเรยฺย, นาสฺส มุญฺเจถ พฺราหฺมโณ,
ธิ พฺราหฺมณสฺส หนฺตารํ, ตโต ธิ ยสฺส มุญฺจติ. (๒๖:)

 

พราหมณ์ไม่พึงประหารพราหมณ์

พราหมณ์ไม่พึงปล่อยเวรแก่พราหมณ์นั้น

เราติเตียนบุคคลผู้ประหารพราหมณ์

เราติเตียนบุคคลผู้ปล่อยเวรแก่พราหมณ์

กว่าบุคคลผู้ประหารนั้น.

 

๓๙๐.

น พฺราหฺมณสฺเสตทกิญฺจิ เสยฺโย,

ยทานิเสโธ มนโส ปิเยหิ,
ยโต ยโต หึสมโน นิวตฺตติ,

ตโต ตโต สมฺมติเมว ทุกฺขํ. (๒๖:)

 

การเกียจกันใจจากสิ่งอันเป็นที่รักทั้งหลาย

ของพราหมณ์ เป็นคุณประเสริฐหาน้อยไม่

ใจประกอบด้วยความเบียดเบียนย่อมกลับจากวัตถุใดๆ

ทุกข์ย่อมสงบได้หมดจากวัตถุนั้นๆ.

 

๓๙๑.

ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกตํ,
สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:)

 

เรากล่าวบุคคลผู้ไม่มีกรรมชั่วทางกาย วาจา ใจ

ผู้สำรวมแล้วจากฐานะทั้ง ๓ ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๓๙๒.

ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ,
สกฺกจฺจํ นํ นมสฺเสยฺย, อคฺคิหุตฺตํว พฺราหฺมโณ. (๒๖:๑๐)

 

บุคคลพึงรู้แจ้งธรรมอันพระสัมมา

สัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้วจากบุคคลใด

พึงนอบน้อมบุคคลนั้นโดยเคารพ

เหมือนพราหมณ์นอบน้อมการบูชาไฟ ฉะนั้น.

 

๓๙๓.

น ชฏาหิ น โคตุเตน, น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ,
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ. (๒๖:๑๑)

 

บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะการเกล้าชฎา

เพราะโคตร เพราะชาติหามิได้

สัจจะและธรรมะมีอยู่ในผู้ใด

ผู้นั้นเป็นผู้สะอาดอยู่ ผู้นั้นเป็นพราหมณด้วย.

 

๓๙๔.

กินฺเต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, กินฺเต อชินสาฏิยา,
อพฺภนฺตรนฺเต คหณํ, พาหิรํ ปริมชฺชสิ. (๒๖:๑๒)

 

ดูกรท่านผู้มีปัญญาทราม

จะมีประโยชน์อะไรด้วยการเกล้าชฎาแก่ท่าน

จะมีประโยชน์อะไร ด้วยผ้าสาฎกที่ทำด้วยหนังชะมดแก่ท่าน

ภายในของท่านรกชัฏ ท่านย่อมขัดสีแต่อวัยวะภายนอก.

 

๓๙๕.

ปํสุกูลธรํ ชนฺตุํ, กิสนฺธมนิสนฺถตํ,
เอกํ วนสฺมึ ฌายนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๑๓)

 

เรากล่าวบุคคลผู้ทรงผ้าบังสุกุล ซูบผอม

สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ผู้เดียวเพ่ง (ฌาน)

อยู่ในป่านั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๓๙๖.

น จาหํ พฺราหฺมณํ พฺรูมิ, โยนิชํ มตฺติสมฺภวํ,
โภวาที นาม โส โหติ, ส เว โหติ สกิญฺจโน,
อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๑๔)

 

ก็เราไม่กล่าวผู้ที่เกิดแต่กำเนิด

ผู้มีมารดาเป็นแดนเกิด ว่าเป็นพราหมณ์

ผู้นั้นเป็นผู้ชื่อว่าโภวาที (ผู้กล่าวว่าท่านผู้เจริญ)

ผู้นั้นแลเป็นผู้มีกิเลสเครื่องกังวล เรากล่าวบุคคล

ผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวลผู้ไม่ถือมั่นนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๓๙๗.

สพฺพสํโยชนํ เฉตฺวา,โย เว น ปริตสฺสติ,
สงฺคาติคํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๑๕)

 

เรากล่าวผู้ที่ตัดสังโยชน์ทั้งหมดได้

ไม่สะดุ้ง ผู้ล่วงกิเลสเป็นเครื่องข้อง

ไม่ประกอบแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๓๙๘.

เฉตฺวา นทฺธึ วรตฺตญฺจ, สนฺทานํ สหนุกฺกมํ,
อุกฺขิตฺตปลิฆํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๑๖)

 

เรากล่าวบุคคลผู้ตัดความโกรธดุจชะเนาะ

ตัดตัณหาดุจหนังหัวเกวียน และตัดทิฐิดุจเงื่อน

พร้อมทั้งอนุสัยดุจสายเสียได้ ผู้มีอวิชชาดุจลิ่ม

สลักอันถอนแล้ว ตรัสรู้แล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๓๙๙.

อกฺโกสํ วธพนฺธญฺจ, อทุฏฺโฐ โย ติติกฺขติ,
ขนฺตีพลํ พลาณีกํตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๑๗)

 

เรากล่าวผู้ไม่ประทุษร้าย อดกลั้นได้ซึ่งการด่า

การทุบตีและการจองจำ ผู้มีกำลัง คือ ขันติ

ผู้มีหมู่พลเมืองคือขันติว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๐.

อกฺโกธนํ วตวนฺตํ, สีลวนฺตํ อนุสฺสทํ,
ทนฺตํ อนฺติมสารีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๑๘)

 

เรากล่าวบุคคลผู้ไม่โกรธ มีวัตร

มีศีลไม่มีกิเลสเครื่องฟูขึ้น

ฝึกตนแล้ว มีร่างกายตั้งอยู่

ในที่สุดนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๑.

วาริ โปกฺขรปตฺเตว, อารคฺเคริว สาสโป,
โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๑๙)

 

เรากล่าวผู้ที่ไม่ติดในกามทั้งหลาย

ดุจน้ำไม่ติดอยู่ในใบบัว

ดังเมล็ดพันธุ์ผักกาดไม่ติดอยู่บน

ปลายเหล็กแหลมนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๒.

โย ทุกฺขสฺส ปชานาติ, อิเธว ขยมตฺตโน,
ปนฺนภารํ วิสญฺญุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๐)

 

เรากล่าวผู้ที่รู้แจ้งความสิ้นทุกข์ของตนในธรรมวินัยนี้

มีภาระอันปลงแล้ว พรากแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๓.

คมฺภีรปญฺญํ เมธาวึ, มคฺคามคฺคสฺส โกวิทํ,
อุตฺตมตฺถํ อนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๑)

 

เรากล่าวบุคคลผู้มีปัญญาลึกซึ้ง เป็นนักปราชญ์

ผู้ฉลาดในมรรคและมิใช่มรรค

ผู้บรรลุประโยชน์อันสูงสุดนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๔.

อสํสฏฺฐํ คหฏฺเฐหิ, อนาคาเรหิ จูภยํ,
อโนกสารึ อปฺปิจฺฉํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๒)

 

เรากล่าวผู้ที่ไม่เกี่ยวข้องกับคน ๒ พวก คือ

คฤหัสถ์และบรรพชิต ผู้ไม่มีความอาลัยเที่ยวไป

ผู้มีความปรารถนาน้อยนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๕.

นิธาย ทณฺฑํ ภูเตสุ, ตเสสุ ถาวเรสุ จ,
โย น หนฺติ น ฆาเตติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๓)

 

เรากล่าวผู้ที่วางอาชญาในสัตว์ทั้งหลาย

ผู้ที่สะดุ้งและมั่นคง ไม่ฆ่าเอง ไม่ใช้ผู้อื่นให้ฆ่า

ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๖.

อวิรุทฺธํ วิรุทฺเธสุ, อตฺตทณฺเฑสุ นิพฺพุตํ,
สาทาเนสุ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๔)

 

เรากล่าวบุคคลผู้ไม่ผิดในผู้ผิด

ผู้ดับเสียในผู้ที่มีอาชญาในตน

ผู้ไม่ยึดถือในขันธ์ที่ยังมีความยึดถือนั้น

ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๗.

ยสฺส ราโค จ โทโส จ, มาโน มกฺโข จ ปาติโต,
สาสโปริว อารคฺคา, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๕)

 

เรากล่าวผู้ที่ทำราคะ โทสะ มานะ

และมักขะให้ตกไป ดุจเมล็ดพันธุ์ผักกาด

ที่เขาให้ตกไปจากปลายเหล็กแหลมนั้น

ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๘.

อกกฺกสํ วิญฺญาปนึ, คิรํ สจฺจํ อุทีรเย,
ยาย นาภิสเช กญฺจิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๖)

 

เรากล่าวบุคคลผู้เปล่งวาจาไม่หยาบคาย

อันเป็นเหตุให้ผู้อื่นรู้แจ่มแจ้งกันได้ เป็นคำจริง

ผู้ไม่ทำใครๆ ให้ขัดใจกันนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๐๙.

โยธ ทีฆํ วา รสฺสํ วา, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ,
โลเก อทินฺนํ นาทิยติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๗)

 

เรากล่าวผู้ที่ไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ให้

ในโลกนี้ ยาวก็ตาม สั้นก็ตาม น้อยก็ตาม มากก็ตาม

งามก็ตาม ไม่งามก็ตาม ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๐.

อาสา ยสฺส น วิชฺชนฺติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ,
นิราสยํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๘)

 

เรากล่าวผู้ไม่มีความหวังในโลกนี้และในโลกหน้า

ไม่มีตัณหา ไม่ประกอบด้วยกิเลส ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๑.

ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ, อญฺญาย อกถงฺกถี,
อมโตคธํ อนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๒๙)

 

เรากล่าวผู้ที่ไม่มีความอาลัย

ไม่เคลือบแคลงสงสัยเพราะรู้ทั่ว

หยั่งลงสู่อมตะ บรรลุโดยลำดับ

ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๒.

โยธ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, อุโภ สงฺคํ อุปจฺจคา,
อโสกํ วิรชํ สุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๐)

 

เรากล่าวผู้ละทิ้งบุญและบาปทั้งสอง

ล่วงกิเลสเครื่องขัดข้องในโลกนี้

ผู้ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี บริสุทธิ์

ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๓.

จนฺทํว วิมลํ สุทฺธํ, วิปฺปสนฺนมนาวิลํ,
นนฺทิภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๑)

 

เรากล่าวผู้ที่มีความเพลิดเพลินในภพสิ้นแล้ว

ผู้บริสุทธิ์ มีจิตผ่องใส ไม่ขุ่นมัว เหมือนพระจันทร์

ปราศจากมลทินนั้น ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๔.

โย อิมํ ปลิปถํ ทุคฺคํ, สํสารํ โมหมจฺจคา,
ติณฺโณ ปารคโต ฌายี, อเนโช อกถงฺกถี,
อนุปาทาย นิพฺพุโต, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๒)

 

เรากล่าวผู้ล่วงทางลื่น ทางที่ไปได้ยาก

สงสาร และโมหะนี้เสียได้ เป็นผู้ข้ามแล้ว

ถึงฝั่ง เพ่ง (ฌาน) ไม่หวั่นไหว ไม่มีความ

เคลือบแคลงสงสัย ดับแล้วเพราะไม่ถือมั่น

ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๕.

โยธ กาเม ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช,
กามภวปริกฺขีณํ ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๓)

 

เรากล่าวผู้ละกามทั้งหลายในโลกนี้

เป็นผู้ไม่มีเรือน งดเว้นเสียได้

มีกามและภพหมดสิ้นแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๖.

โยธ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช,
ตณฺหาภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๔)

เรากล่าวผู้ตัณหาในโลกนี้

เป็นผู้ไม่มีเรือน งดเว้นเสียได้

มีตัณหาและภพหมดสิ้นแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๗.

หิตฺวา มานุสกํ โยคํ, ทิพฺพํ โยคํ อุปจฺจคา,
สพฺพโยควิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๕)

 

เรากล่าวผู้ละโยคะของมนุษย์

ล่วงโยคะอันเป็นทิพย์ พรากแล้ว

จากโยคะทั้งปวง ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๘.

หิตฺวา รติญฺจ อรติญฺจ, สีติภูตํ นิรูปธึ,
สพฺพโลกาภิภุํ วีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๖)

 

เรากล่าวผู้ละความยินดี และความไม่ยินดีได้

เป็นผู้เย็นไม่มีกิเลสเป็นเหตุเข้าไปทรงไว้

ครอบงำเสียซึ่งโลกทั้งปวง

ผู้แกล้วกล้า ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๑๙.

จุตึ โย เวทิ สตฺตานํ, อุปปตฺติญฺจ สพฺพโส,
อสตฺตํ สุคตํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๗)

 

เรากล่าวผู้รู้จุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย

โดยประการทั้งปวง ผู้ไม่ข้องอยู่ ไปดี

ตรัสรู้แล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๒๐.

ยสฺส คตึ น ชานนฺติ, เทวา คนฺธพฺพมานุสา,
ขีณาสวํ อรหนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๘)

 

เรากล่าวผู้ที่เทวดา คนธรรพ์และมนุษย์

รู้คติของเขาไม่ได้ มีอาสวะสิ้นแล้ว

เป็นพระอรหันต์ ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๒๑.

ยสฺส ปุเร จ ปจฺฉา จ, มชฺเฌ จ นตฺถิ กิญฺจนํ,
อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๓๙)

 

เรากล่าวผู้ที่ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล

ในขันธ์ที่เป็นอดีต ในขันธ์ที่เป็นอนาคต

และในขันธ์ที่เป็นปัจจุบัน ไม่มีความกังวล

ไม่มีความยึดถือว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๒๒.

อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ,
อเนชํ นฺหาตกํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๔๐)

เรากล่าวผู้องอาจ ประเสริฐ แกล้วกล้า

แสวงหาคุณอันใหญ่ ชนะเสร็จแล้ว ไม่หวั่นไหว

ล้างกิเลส ตรัสรู้แล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

 

๔๒๓.

ปุพฺเพนิวาสํ โย เวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ,
อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญา โวสิโต มุนิ,
สพฺพโวสิตโวสานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. (๒๖:๔๑)

 

 

พฺราหฺมณวคฺโค ฉพฺพีสติโม นิฏฺฐิโต.

เรากล่าวผู้ที่รู้ปุพเพนิวาส เห็นสวรรค์และอบาย

และได้ถึงความสิ้นไปแห่งชาติ อยู่จบพรหมจรรย์เพราะรู้ยิ่ง

เป็นมุนีอยู่จบพรหมจรรย์ทั้งปวงแล้ว ว่าเป็นพราหมณ์.

จบพราหมณวรรคที่ ๒๖

 

 

 

image1 image2 image3
Home Pāliroom-3 (อาขยาตกัณฑ์) พจนานุกรมธาตุ (๑) อกฺ-โอหฺ

Main Menu

Print E-mail

พจนานุกรมธาตุ เรียงตามหมวดธาตุ

ถ้าจำไม่ผิดพจนานุกรมฉบับนี้ คือ พจนานุกรมธาตุ "ฉบับธรรมเจดีย์" ที่กระผมบังเอิญไปพบเข้าในเว็บไซต์ของวัดมหาธาตุ จังหวัดเพชรบูรณ์เมื่อนานมาแล้ว ต้นฉบับเดิมเป็นไฟล์เอ็กเซล เป็นพจนานุกรมฉบับที่มีความยสมบูรณ์อัดแน่นไปด้วยสาระค่อนข้างจะบริบูรณ์มาก ซึ่งผมได้ใช้เป็นคู่มือในการค้นคว้ามในยามติดขัด รู้สึกประทับใจ และประหลาดใจมากในความอุตสาหะพยายามของผู้รวบรวมที่ทำได้อย่างพิสดารละเอียดอ่อน เป็นระเบียบ สละสลวย หลากหลาย หาได้น้อยมากที่จะพบในยุคนี้ ผมกราบคารวะในความเป็นผู้คงแก่เรียนของท่านผู้เรียบเรียงไว้ ณ ที่นี้ และพร้อมกันนี้ขออนุญาตนำมาเผยแผ่เพื่อเป็นประโยชน์แก่ชนรุ่นหลังที่ยังขาดโอกาส ที่สำคัญที่สุดคือเพื่อให้การศึกษาภาษาบาลีมีความเจริญรุ่งเรืองสืบต่อไป อ้นจะเป็นอุปการะแก่การสืบทอดทีถูกต้องตำรงมั่นแห่งพระพุทธศาสนาอันประเสริฐตราบสิ้นกาลนานแล (เอกสารชุดนี้ผมได้รวมไว้ใน ห้องบาลี ๓ -อาขายตกัณฑ์)

 

๑ หมวด ภู ธาตุ

 

อกฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ดำเนินไป ถึง บรรลุ อกติ. .อกฺข (ปุ.) คะแนน เกวียน กลุ่ม,ดุม,เพลา,เพลารถ. อกฺข อกฺขก (ปุ) ไหปลาร้า,รากขวัญ,กระดูกคร่อมต้นคอ.

 

อกฺ กุฎิลคติยํ

คด โค้งโกง งอ บิด บิดเป็นเกลียว ก.อกติ น.อกฺข(ปุ.) ลูกบาสก์ ลูกสกา,ลูกขลุบ,ลูกเต๋า,การพนัน.

 

อกฺขฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มอง. .อกฺขติ. .อกฺข. .อกฺข. (ปุ.) ศาล (สถานที่ตัดสินคดี). อกฺข (นปุ) ตา,ดวงตา,อินทรีย์.

 

อกฺขฺ อพฺยตฺตทสฺสเน

เห็นแจ้ง เห็นแจ่มแจ้ง ฯลฯ ก.อกฺขติ. .อกฺข (ปุ.) ศาล. อกฺขิ (นปุ) ตา.ดวงตา,นัยน์ตา (หมายเอาลูกตาที่กลอกไปมา)

 

อกฺข สงฺฆาเต

เบียดกัน ติดต่อกัน รวมกัน คละ คละกัน ระคน ปนกัน ก.อกฺขติ น. อกฺขน (นปุ) การเบียดกัน ฯลฯ

 

อกิ อํกฺ อฺงฺกฺ ลกฺขเน ปริจเฉเท วา

กำหนด หมาย เครื่องหมาย คุณภาพ ก.อํกติ องฺกติ. .อํก องฺก (ปุ.) เครื่องหมาย,รอย,สาย,แถว,แนว,รายเรื่อง,ส่วน,องก์ (เรื่อง ฉาก หนึ่งๆของละคร).

 

อกิ อํกฺ องฺกฺ คมเน

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ฯลฯ ก.อํกติ องฺกติ. นอํก องฺก (ปุ.) ตัก,พก,เอว,สะเอว,ข้าง,สีข้าง,บั้น,บั้นเอว,แขน,ไหล่,คบไม้,ที่,ตรา,หน้า (หน้าหนึ่งๆของหนังสือ).

 

อคฺ กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ,ลำเอียง , ไม่เที่ยงธรรม. .อคติ. .อคติ (อิต.) ความลำเอียง, ความไม่เที่ยงธรรม, ความไม่ยุติธรรม, ความไม่ชอบธรรม.

 

อคฺค กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ. .อคฺคติ. .อคฺคล อคฺคฬ (นปุ) ผ้าปะ,ผ้าดาม,ลิ่ม,สลัก,กลอน,กลอนประตู. อคฺคิ อคฺคินิ (ปุ.) ไฟ,เปลวไป.

 

อคฺค ทาเน

สละให้ บริจาค ก.อคฺคติ. .อคฺคน (นปุ.) การสละ,ฯลฯ.

 

อคฺฆฺ อคฺฆเน

ค่า มีค่า มีราคา ก.อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆิย (ปุ.,นปุ.) ค่า,ราคา.

 

อคฺฆฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆนิย (ปุ.,นปุ,) เครื่องบูชา, เครื่องต้อนรับแขก, ของรับแขก.

 

อคิ องฺคฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ฯลฯ. .องฺคติ. .องฺค. (นปุ.) ส่วน,ชั้น,พื้น , เหตุ,เหตุการณ์ , ตัว , สรีระ , อวัยวะ , อาการ , อินทรีย์ , องค์ . องคณ (นปุ.) กิเลสชาตเป็นเครื่องยังสัตว์ให้ถึงภพน้อยภพใหญ่, กิเลสเพียงดังเนิน, กิเลสยวนใจ, กิเลสเครื่องยียวน, มลทิน , เปลือกตม , เนิน , ลาน , ลานข้าว, ที่ว่าง, ที่โล่งแจ้ง, ภูมิภาค. องฺคุลิ องฺคุลี (อิต) นิ้ว,นิ้วมือ

 

อํหฺ คติยํ

ไป ฯลฯ เลื้อย เลื้อยไป ก.อํหติ. .อหิ (ปุ.) งู.

 

อจฺจ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง ฯลฯ ก.อจฺจติ น.อจฺจน (นปุ.) อจฺจนา (อิต.) การเซ่น,การสรวง,การบูชา,การยกย่อง,ความนับถือ. อจฺจิ (อิต.) ไฟ,เปลวไฟ,รัศมี,แสง,แสงสว่าง,แสงไฟ.

 

อจฺฉฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มองดู ก.อจฺฉติ น.อจฺฉิ (นปุ.) ตา,นัยน์ตา.

 

อจฺฉฺ ปสวเน พฺยาปเน วา

เอิบอาบ, ซาบซ่าน, ซาบซึม ไหลไป. .อจฺฉติ. อจฺฉิ (นปุ.)ไฟ,เปลวไป,แสง,แสงไฟ,รัศมี.

 

อชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อชติ. .อช (ปุ.) แกะ, แพะ. อชิน (นปุ.) หนัง, หนังสัตว์รองนั่งของนักพรต.อาชิ (อิต.) สงคราม. ปาชิตุ (ปุ.) คนขับ,คนขับรถ,สารถี. สคฺค (ปุ.) สวรรค์. สมาช (นปุ.) การประชุม. ที่เป็นที่ประชุม, ที่ประชุม,สมาคม. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม, บริษัท.

 

อชฺ ขิปเน

ซัดไป, ขว้างไป พุ่งไป ยิงไป เหวี่ยงไป. .อชติ. .ปาจน (นปุ.) ปฏัก,ประตัก.

 

อชุชฺ ปติสชฺชเน

ตระเตรียม จัดแจง ตกแต่ง ตบแต่ง ประดับ. . อชฺชติ. .อชฺชน (นปุ.) การตระเตรียม, ฯลฯ.

 

อฉิ อายาเม

ฉุด ชัก ฉุดมา ชักมา. .อญฺฉติ. .อญฺฉน (นปุ.) การฉุด ฯลฯ.

 

อญฺจ พฺยยคติยํ

ฉิบหาย เปลี่ยนแปลง พินาศ. .อญฺจติ.

 

คญฺจิ อญฺจุ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อญฺจติ. .อญฺจน (นปุ.) การไป, การถึง, การเป็นไป.

 

อญฺจฺ อญฺจุ ปูชเน

เคารพ ฯลฯ. .อญฺจติ อญฺจน (นปุ.) การเคารพ, ฯลฯ. ไป ฯลฯ. .อญฺชติ. .พฺยญฺชน วฺยญฺชน (นปุ.) กับ, กับข้าว, แกง. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม,บริษัท.

 

อญฺช วินาสปรินาเมสุ

ฉิบหาย, พินาศ ,เปลี่ยนแปลง. .อญฺชติ.

 

อญฺชฺ วฺยตฺติยํ

แจ้ง, แจ่มแจ้ง , แจ้งชัด , ชัดแจ้ง , เฉียบแหลม. .อญฺชติ.

 

อญฺชุ ปกาสณ

ประกาศ, ป่าวร้อง , ปรากฏ ก.อญฺชติ.

 

อญฺชฺ มกฺขเน

ทา ไล้ หยอด. .อญฺชติ. .อญชน (นปุ.) ยาสำหรับหยอดตา, ยาหยอดตา , ยาทาตา, ยาล้างตา , ยาตา, เครื่องหยอดตา.

 

อญฺชฺ คติกนฺตีสุ

ไป, ฯลฯ, รัก, ฯลฯ. .อญฺชติ.

 

อญฺช อายาเม

ฉุด, ชัก, ฯลฯ. .อญฺชติ. .อญฺชน (นปุ.) การชัก ฯลฯ, เครื่องกลึง.

 

อฏฺ คติยํ

ไป,ฯลฯ. .อฏติ. .อฏวี (อิต.) ป่า, ดง, พง, ป่าใหญ่. อฏนี อฏฺฎนิ อฏฺฎนี (อิต.) แม่แคร่, แม่แคร่เตียง. นิสาฏ (ปุ.) ยักษ์ร้าย, ผีเสื้อน้ำ, รากษส.

 

อฏฺ หายเน

เสื่อม,สิ้น, ฯลฯ. .อฏติ. .อฏน (นปุ.) อฏนา (อิต.) ความเสื่อม,ความสิ้น,ความเลว,ความทราม,ความทรุดโทรม,การเสื่อม, ฯลฯ.

 

อฏฺฏฺ อนาทเร

ไม่เอื้อ, ฯลฯ. .อฏฺฎติ. .อฏฺฎิ (อิต.) ความไม่เอื้อ,ความไม่เอื้อเฟื้อ,ความไม่เอาใจใส่,ความเบื่อหน่าย, ฯลฯ, ความเบียดเบียน, ความบีบคั้น, ความเจ็บไข้,โรค,แผล.

 

อฐิ คมเน

ไป,ฯลฯ. .อณฺฐติ. .อณฺฐน (นปุ.) อันไป, ฯลฯ, การไป, ฯลฯ.

 

อฑฺฑฺ อภิโยเค

แต่งขึ้น, ปรุงขึ้น, ประกอบให้เหมาะสม. .อฑฺฑติ. . อฑฺฑร (นปุ.) การแต่งขึ้น.

 

อณฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อณติ. .อณ อณก (ปุ.) การออกเสียง,การอ่าน,การท่อง,การสวด,การสาธยาย.

 

อฑิ อณฺฑฺ อณฺฑิ อณฺฑตฺเถ

ออกไข่..อณฺฑติ. .อณฺฑ (นปุ.) ไข่,ฟอง,ฝัก,อัณฑะ (ไข่ของชาย),กระโปก.

 

อตฺ สาตจฺจคมเน

เป็นไปติดต่อ,ติดต่อ,ติดต่อกัน, ฯลฯ. .อตติ. .อตสี (อิต.) ฝ้าย.

 

อติ พนฺธเน

ผูก,พัน , มัด , รัด. .อนฺตติ. . อนฺตร (นปุ.) ระยะ,ระหว่าง, ระแวก.

 

อทฺ ภกฺขเณ

กิน, เคี้ยว, ฯลฯ. .อทติ น.อทน (นปุ.) การกิน, ฯลฯ, เครื่องกิน, ของกิน, ของบริโภค.

 

อทฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อทติ.อทน (นปุ.) การไป,การถึง, การเป็นไป, ความเป็นไป.

 

อทฺ ยาจเน

ขอ , ร้องขอ, วิงวอน. .อทติ. .อทน (นปุ.) การขอ,ฯลฯ.

 

อนฺ ปาณเน

หายใจ เป็นอยู่ มีชีวิต. .อนติ. .อาน (นปุ.) ลมหายใจออก ลมหายใจเข้า ก็แปล อุ. อานาปานสติ สติกำหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก.

 

อพฺพฺ คุมฺเพ

เป็นพุ่ม, เป็นกลุ่ม, เป็นก้อน. .อพฺพติ. .อพฺพน (นปุ.) ความเป็นพุ่ม, ฯลฯ.

 

อพฺพฺ หึสาคตีสุ

เบียดเบียน, ฯลฯ, ไป, ฯลฯ. .อพฺพติ. .นิรพฺพุท (นปุ.) นิรัพพุทะ ชื่อมาตรนับ คือเลข ๑ มีสูญตามหลัง ๖๓ สูญ.

 

อพฺภฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อพฺภติ. .อพฺภ (ไตรลิงค์) เมฆ, หมอก, อากาศ, ท้องฟ้า.

 

อมฺ คมเน

ไป, ฯลฯ. .อมติ. .อมตฺต (นปุ.) ภาชนะ, ภาชนะสามัญ. อมฺภ (ปุ.) หิน,ก้อน,ศิลา . อมร (ปุ.) อมรา (อิต.) ปลาไหล. อมฺพ (ปุ.) มะม่วง. วายาม (ปุ.) ความขยัน, ฯลฯ.

 

อมฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อมติ, .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพ (นปุ.) น้ำ. อมฺพร (นปุ.) อากาศ, กลางหาว.

 

อพิ อมฺพฺ ตุฏฺฐิยํ

ชื่นชม แช่มชื่น พอใจ ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ ปาลเน

เลี้ยง ระวัง ฯลฯ, .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่. อมฺพร (นปุ.) ผ้า,ผ้านุ่ง.

 

อยฺ คมเน พฺยตฺตเย วา

ไป ฯลฯ. .อยติ. .ปาย (ปุ.) การไป, ฯลฯ. วิปริยาย (ปุ.) ความแปรปรวน, ความตรงกันข้าม. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้งครา, คราว, หน, กาล, เวลา,ฤดู, โอกาส, การได้,การถึง, ความพร้อมเพรียงแห่งเหตุ, การณะ,เหตุ, การประชุม, หมวด, หมู่, กอง, คณะ. สมฺปราย (ปุ.) โลกอันสัตว์พึงถึงในภายหน้า,โลกหน้า , ภพหน้า.

 

อยฺ ญาเณ

รู้ ฯลฯ. .อยติ. .สมย (ปุ.) ความรู้,มติ.

 

อยฺ วทฺธเน

เจริญ ฯลฯ ก.อยติ. .อย (ปุ.,นปุ.) อยน (นปุ.) ความเจริญ,ความดี,ความสุข,ความสบาย.

 

อรฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อรติ. .อร (ปุ.,นปุ.) ดอกบัว,ซี่,ซี่จักร,กำ (ซี่ของล้อรถหรือเกวียน), ส่วนเวลา, เครื่องเล่น.

 

อรฺ วินาเส

ฉิบหาย ฯลฯ. .อรติ. .อริ (ปุ.) ข้าศึก (ศัตรูของบ้านเมือง), ศัตรู.

 

อรหฺ ปูชายํ

เคารพ ฯลฯ. .อรหติ. .อรห (วิ.) ควร,สมควร,เคารพ, นับถือ,บูชา.

 

อลฺ ภูสเน

ตกแต่ง, ตบแต่ง, ประดับ. .อลติ. .อล (นปุ.) การตกแต่ง, ฯลฯ, ความตกแต่ง.

 

อลฺ กลิเล

กัน กั้น ทึบ ตัน ไม่ทะลุ รก ชัฏ. .อลติ. .พฺยาล (ปุ.) สัตว์ร้าย.

 

อลฺ อลิ พนฺธเน

ผูก ฯลฯ. .อลติ. .อลฺล (นปุ.) การผูก , การพัน, การมัด, การรัด, ความพัน.

 

อลฺ อลุลฺ พฺยาปเน

อาบ ซาบ ซึม ชื้น ฯลฯ ก.อลฺลติ. .อลฺล (วิ.) อาบ,ฯลฯ, ดิบ, สด ,ใหม่.

 

อลฺลฺ กลิเล

กัน กั้น ฯลฯ. .อลฺลติ. .อลฺล (นปุ.) การกัน, ฯลฯ.

 

อวฺ รกฺขเณ

เลี้ยง ระวัง ดูแล ฯลฯ ก.อวติ. .อวน (นปุ.) การเลี้ยง,ฯลฯ, ปกครอง, ดูแล, รักษา. วาฏ (ปุ.) ขุม,หลุม,บ่อ.

 

อสฺ สํขิปเน

ย่อ ย่อเข้า. .อสติ. .สมาส (ปุ) การย่อ, การย่อเข้า.

 

อสฺ ภวเน

มี เป็น มีอยู่ เป็นอยู่ อสติ. .สตฺต (ปุ.) ความมี, ความเป็น, ความมีอยู่, ความเป็น. สนฺต (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,จริง,แท้,จริงแท้. สนฺตก (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,อันเป็นของมีอยู่.

 

อสฺ คติทิตฺยาทาเนสุ

ไป ฯลฯ รุ่งเรือง ฯลฯ ถือเอา ฯลฯ ก.อสติ. .อส (ปุ.) บ่า, ไหล่, ภาค, ส่วน, แนว, คอต่อ.

 

อหี คติยํ

ไป ถึง เป็นไป ดำเนิน ดำเนินไป. .อหติ. .อห (ปุ.,นปุ.) วัน.

 

อฬฺ อุคฺคเม

ไปสูง ไปข้างบน ขึ้นไป. .อฬติ. .อฬน (นปุ.) การไปสูง, ฯลฯ.

 

อาณุ เปสนอาณาสุ

ส่ง ส่งไป บังคับ ก.อาณติ. .อาณา (อิต.) การบังคับ,คำสั่ง,คำสั่งบังคับ,อำนาจ , อำนาจปกครอง, อาชญา , อาญา.

 

อาสฺ อุเปสเน

ยับยั้ง นั่ง. .อาสติ. .อาสน (นปุ.) การยับยั้ง, การนั่ง, ที่เป็นที่นั่ง, ที่นั่ง, เครื่องปูรองนั่ง.

 

อิ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิติ, เอติ, อยติ. .เอณ (ปุ.) เนื้อทราย, ระมั่ง, เลียงผา, ปารมี (อิต.) คุณสมบัติเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาอันยังผู้ปฏิบัติให้ถึงซึ่งฝั่ง.เปต (ปุ.) สัตว์ผู้ไปสู่โลกอื่น, สัตว์ผู้ไปสู่โลกหน้า, สัตว์ผู้ไปสู่กำเนิดแห่งเปรต. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้ง, คราว, หน, การ เวลา, ฤดู, โอกาส, สมัย.

 

อิ อชฺฌายเน

ศึกษา เล่าเรียน ท่อง ฯลฯ. .อิติ,เอติ,อยติ. . อชฺฌเยน อชฺฌายน (นปุ.) การศึกษา, ฯลฯ.

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ ทสฺสเน

เห็น ดู เพ่ง พินิจ. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) กางเห็น, ฯลฯ. เวกฺขณ (นปุ.) การเห็นชัด, การตรวจดู, การพิจารณา, ความเห็นชัด, ฯลฯ. ภิกฺขุ (ปุ.) ภิกษุ (ผู้เห็นภัยในสังขาร ผู้เห็นถีบในสังสารวัฏ).

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ องฺกเน

กำหนด หมาย สังเกต. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) การกำหนด, การสังเกต, ความกำหนด, ความสังเกต, เครื่องหมาย.

 

อิขิ อิงฺขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. . อิงฺขติ. .อิงฺขน (นปุ.) การไป, การเป็นไป, การถึง, การบรรลุ.

 

อึคฺ อิคิ อิงฺคฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อึคติ, อิงฺคติ. .อิงฺค (ปุ.) อาการ, ท่าทาง, การเคลื่อนไหว, ความอัศจรรย์, ความรู้. มุติงฺค (ปุ.) กลองสองหน้า, ตะโพน.

 

อิญฺชฺ กมฺปเน

ไหว สั่น รัว ฯลฯ. .อิญฺชติ น.อิญฺชน (นปุ.) อิญฺชนา อิชฺชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ. สมฺมิญฺชิต (นปุ.) การคู้เข้า.

 

อิฏฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิฏติ อิเฏติ เอฏติ. .อิฏน เอฏน (นปุ.) การไป,ฯลฯ.

 

อิทิ อิสฺสริเย

เป็นใหญ่ เป็นใหญ่ยิ่ง ยอดเยี่ยม ก.อินฺทติ. .อินฺท (ปุ.) พระอินทร์.

 

อินฺธ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .อินฺทติ. .อินฺธน (นปุ.) ความเจริญ, ฯลฯ.

 

อิริยฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ. .อิริยติ. .อิริยนา อิริยา (อิต.) ความเป็นไป, ฯลฯ, กิริยา, ท่าทาง

 

อิลฺ กมฺปณ

ไหว ฯลฯ. .อิลติ. .เวลฺลิต (วิ.) ไหว,สั่น,รัว ,เขย่า.

 

อิลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อิลติ. .อีลี (ปุ.) ไม้ตะบอง, ไม้เท้า, อีลน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

อิสฺ อีสฺ คติคหณหึสาสุ

ไป ฯลฯ จับ ฯลฯ เบียดเบียน ฯลฯ. .อิสติ, อีสติ. .อิส (ปุ.) หมี, ค่าง, แรด. อิสิร (ปุ.) ไฟ อิสุ (ปุ.,อิต.) ศร,ลูกศร.

 

อิสฺ กนฺติยํ

รัก รักใคร่ ชอบ ฯลฯ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) ความรัก, ฯลฯ.

 

อิสฺ อญฺเฉ ปริเยสเนวา

ขวนขวาย ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอฏฺฐิ เอสา (อิต.) การขวนขวาย, การค้นหา, การเสาะหา, การแสวงหา, ความขวนขวาย, ฯลฯ.

 

อิสฺ ปตฺถนายํ

ปรารถนา, ฯลฯ. .เอสติ, อิสสติ. .เอสิกา (อิต.) เสาระเนียด.

 

อิสฺสฺ อิสฺสายํ

เกลียดกัน ชิงชัง หึงหวง ริษยา ก.อิสฺสติ. .อิสฺสา (อิตฺ) ความเกลียดกัน, ฯลฯ.

 

อีชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก. อีชติ. อีชน (นปุ.) อันไป,การไป ฯลฯ.

 

อีรฺ วจนคตีสุ

กล่าว ฯลฯ ไป ฯลฯ. .อีรติ. .อีรณ. (นปุ.) การกล่าว,ฯลฯ. การไป, การถึง, ฯลฯ.

 

อีรฺ กมฺปเน

ไหว สั่น สะเทือน กระดิก ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ไหว,เคลื่อนไหว, ฯลฯ.

 

อีรฺ เขปเน

ซัด ขว้าง โยน ทิ้ง ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ซัด, ฯลฯ

 

อีสฺ คเวสเน

ค้นหา แสวงหา ฯลฯ ก.อีสติ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) การค้น ฯลฯ.

 

อีสฺ อิสฺสริเย

ใหญ่ ยิ่ง จอม เป็นใหญ่ เป็นเจ้า ก.อีสติ. .อีส (ปุ.) คนเป็นใหญ่, ฯลฯ.

 

อีหฺ เจตายํ

คิด ดำริ รู้ จงใจ ตั้งใจ ใส่ใจ หมั่น ฯลฯ. .อีหติ. .อีหา (อิต.) ความคิด, ฯลฯ.

 

อีหฺ วฑฺฒเน

เจริญ ฯลฯ. .อีหติ. .อีสาน (นปุ.) ความเจริญ, ความจำเริญ, ความงอกงาม, ฯลฯ.

 

อีหฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ ก.อีหติ. .อีหน (นปุ.) ความเป็นไป, ฯลฯ.

 

อุกฺข เสจเน

รด ราด พรม ประพรม โปรย ล้าง. .อุกขติ. .อุกฺขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว.

 

อุขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุขคติ. .อุขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว, กระถาง.

 

อุฉิ ตณฺหายํ

กระหาย อยาก อยากได้. .อุฉติ. อุเฉติ, อุจฺเฉติ. ซ้อน จ. .อุจฺเฉน (นปุ.) ความกระหาย, ฯลฯ.

 

อุฉิ อุญฺฉฺ คเวสเน

ค้น ค้นหา เสาะ ฯลฯ. .อุญฺฉติ. .อุญฺฉน (นปุ.) อุญฺฉนา (อิต.) การค้น, ฯลฯ.

 

อุชฺ อชฺชเว

ตรง ซื่อ ซื่อตรง สัตย์ซื่อ ก.โอชติ. .โอช (ปุ., นปุ.) กำลัง.

 

อุชฺ โอชฺ ทิตฺติยํ

รุ่งเรือง สว่าง ฯลฯ. .โอชติ. .โอช (ปุ.,นปุ.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

อุชฺฌฺ อุสฺสคฺเค

ปล่อย ละ ละทิ้ง สละ ฯลฯ. .อุชฺฌติ. .อุชฺณน (นปุ.) การปล่อย, ฯลฯ.

 

อุฐฺ อุปฆเต

กระทบ ทำร้าย เบียดเบียน ฆ่า. .โอฐติ น.โอฐน (นปุ.) การกระทบ, ฯลฯ.

 

อุทฺ โมชฺเช

ชื่นชม ยินดี ปลื้มใจ บันเทิง ร่าเริง. .อุทติ. .อุทน (นปุ.) ความชื่นชม,ฯลฯ.

 

อุทฺ อุทิ ปสเว

ไหล ชุ่ม เปียก. .อุทฺทติ.ซ้อน ทฺ. .อุท อุทก (นปุ.) น้ำ.

 

อุทฺรภฺ โภชเน

กิน บริโภค. .อุทฺรภติ. .อุทฺรภิ (ปุ) ทะเล,พระอาทิตย์.

 

อุพฺพ ธารเณ

ทรง ทรงไว้. .อุพฺพติ. .อุพฺพี (อิตฺ) แผ่นดิน.

 

อุพฺพิ หึสายํ

กำจัด เบียดเบียน ฯลฯ. .อุพฺพติ. อุพฺพน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

อุพฺภฺ อุภฺ ปูรเณ

เต็ม เปี่ยม บริบูรณ์. .อุพฺภติ อุภติ. .อุพฺภนา (อิต.) โอภ (ปุ.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุมฺภฺ ปูรเณ

เต็ม ฯลฯ. .อุมฺภติ. .อุมฺภนา (อิต.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุยิ ตนฺตุสนฺตาเน

ทอ ทอผ้า. .อุยติ. .อุยน (นปุ.) อุยนา (อิต.) การทอ, การทอผ้า.

 

อุลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุลติ. . สทฺทูล (ปุ.) เสือโคร่ง,เสือเหลือง.

 

อุสฺ อูสฺ รุชายํ

กำจัด ขจัด เสียดแทง เจ็บไข้. .อุสติ อูสติ. .ปจฺจุส ปจฺจูส (ปุ.) กาลอันขจัดเฉพาะ, กาลอันกำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลเป็นที่กำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลกำจัดเฉพาะซึ่งมืด, เช้า, เช้าตรู่, ใกล้รุ่ง, เวลาใกล้รุ่ง.

 

อุสฺ อุสุ ฑาเห ทาเห วา

เบียดเบียน ร้อน เร่าร้อน กระวนกระวาย ไหม้.แผดเผา. .อุสติ โอสติ. .อุสุม (ปุ.) อุสุมา (อิต.) ไอ, ไอน้ำ, ไออุ่น, ไอชุ่ม , ไออบ, ความร้อน, ฤดูร้อน, อรสุม.

 

อุสูยฺ โทสาวิกรเณ

ขึ้งเคียด ชัง ชิงชัง ริษยา. .อุสูยติ. .อุสฺสุยนา อุสฺสูยนา (อิต.) กิริยาขึ้งเคียด,กิริยาที่ชิงชัง,ความขึ้งเคียด, ฯลฯ.

 

อูหฺ วิตกฺเก

นึก คิด ดำริ ตริ ฯลฯ. .อูหติ. .อูห (ปุ.) ข้อความ, เหตุ, เหตุการณ์. อูหน (นปุ.) อูหา (อิต.) ความนึก, ฯลฯ.

 

อูห ปวตฺติยํ

เป็นไป ไหลไป. .อูหติ น.ปจฺจูห (ปุ.) ภาระอันเป็นไปด้วยสามารถแห่งความเป็นปฏิปักษ์ , ความขัดข้อง, อันตราย.

 

อูหฺ สมฺปิณฺฑเน

ประมวล รวบรวม. .อูหติ. .พยุห พยูห (ปุ.) กระบวน,ขบวน, กระบวนทัพ, กองทัพ, ฝูง, หมวด, หมู่, พวก, ประชุม, กอง, คณะ.

 

เอชฺ จลเน

ไหว หวั่นไหว สั่น. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ.

 

เอชฺ ทิตติยํ

รุ่งเรือง สว่าง กระจ่าง ขาว สวยงาม. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชนา (อิต.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

เอฐุ วิพาธายํ

กำจัด ขจัด เบียดเบียน รบกวน. .เอฐติ. .เอฐน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

เอธฺ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .เอธติ. .เอธ (ปุ.) เชื้อไฟ,ฟืน.

 

เอรฑิ หึสายํ

กำจัด ฯลฯ. .เอรณฺฑติ. .เอรณฺฑ เอรณฺฑก (ปุ.) ระหุ่ง, เทพทาโร (กำจัดโรค).

 

เอสฺ เอสุ ตติยํ

ไป ฯลฯ. .เอสติ เอสฺสติ. กิริยาหลังซ้อน สฺ. .เอสน เอสฺสน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

เอสฺ พุทฺธิยํ

รู้ บรรลุ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) การรู้, การบรรลุ , ความรู้.

 

เอสฺ มคฺคเน อิจฺฉายญฺเจ

ค้น ฯลฯ ปรารถนา อยากได้ ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) ความค้น, ความค้นคว้า, ฯลฯ, ความปรารถนา, ฯลฯ.

 

โอขฺ โสสนปฏิเสเธสุ

ผาก หมาด แห้ง ฯลฯ ห้าม ฯลฯ. . โอขติ. โอขน (นปุ.) ความผาก, ฯลฯ.

 

โอณฺ อปนยเน

นำปราศ นำไปปราศ นำไปเสีย เอาไปเสีย. .โอณติ. .โอณน (นปุ.) การนำ ฯลฯ, ความนำปราศ ฯลฯ.

 

โอปฺ นิฏฺฐุภเน

บ้วน ถ่ม. .โอปติ. โอปน (นปุ.) การบ้วน,การถ่ม.

 

โอปุชิ วิลิมฺปเน

ฉาบ ทา ไล้. .โอปุญฺชติ. .โอปุญฺชน (นปุ.) การฉาบ,การทา,การไล้.

 

โอมา สามตฺติเย

อาจ องอาจ ควร สมควร. .โอมาติ. .โอมาน (นปุ.) ความอาจ, ฯลฯ.

 

โอหฺ จาเค

สละ ให้ ให้ปัน บริจาค. .โอหติ. .โอหน (นปุ.) การสละ, ฯลฯ, ความสละ, ฯลฯ.

 

 

Share this post

Last Updated on Thursday, 25 April 2013 00:24
 
joomla template