logotype
คาถาธรรมบท พุทธวรรคที่ ๑๔

๑๗๙. ยสฺส ชิตํ นาวชียติ,

ชิตมสฺส โน ยาติ โกจิ โลเก,
ตํ พุทฺธํ อนนฺตโคจรํ,

อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ. (๑๔:๑)

 

กิเลสชาติอันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดทรงชนะแล้วย่อมไม่กลับแพ้อีก, กิเลสแม้นิดหน่อยในโลกย่อมไปตาม พระองค์นั้นผู้ทรงชนะแล้ว หาได้ไม่, ท่านทั้งหลายจักนำพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ตรัสรู้แล้ว มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ผู้ไม่มีร่องรอย ไปด้วยร่องรอยอะไร.

๑๘๐.

ยสฺส ชาลินี วิสตฺติกา,

ตณฺหา นตฺถิ กุหิญฺจิ เนตเว,
ตํ พุทฺธํ อนนฺตโคจรํ,

อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ. (๑๔:๒)

ตัณหามีข่ายส่ายไปในอารมณ์ต่างๆ ไม่มี

แก่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใด เพื่อจะนำไปในภพ

ไหนๆ ท่านทั้งหลายจักนำพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ผู้ตรัสรู้แล้ว มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ผู้ไม่มีร่องรอย ไปด้วยร่องรอยอะไร.

๑๘๑.

เย ฌานปสุตา ธีรา, เนกฺขมฺมูปสเม รตา,
เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ, สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ. (๑๔:๓)

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใด ผู้ขวนขวายแล้วในฌาน

เป็นนักปราชญ์ ยินดีแล้วในธรรมเป็นที่เข้าไประงับ

คือ เนกขัมมะ แม้เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ย่อม

รักใคร่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีสติเหล่านั้น.

๑๘๒.

กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภ, กิจฺฉํ มจฺจาน ชีวิตํ,
กิจฺฉํ สทฺธมฺมสฺสวนํ, กิจฺโฉ พุทฺธานมุปฺปโท. (๑๔:๔)

การได้เฉพาะความเป็นมนุษย์ยาก

ความเป็นอยู่ของสัตว์ทั้งหลายยาก

การฟังพระสัทธรรมยาก

การเกิดขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายยาก.

๑๘๓.

สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปฺสมฺปทา,
สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสนํ. (๑๔:๕)

ความไม่ทำบาปทั้งปวง ความบำเพ็ญกุศลให้ถึงพร้อม

ความชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว นี้เป็นคำสั่งสอนของ

พระพุทธเจ้าทั้งหลาย.

๑๘๔.

ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา, นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา,
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี, สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต. (๑๔:๖)

ความอดทน คือ ความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง

ท่านผู้รู้ทั้งหลายย่อมกล่าวนิพพานว่าเป็นธรรมอย่างยิ่ง

ผู้ฆ่าสัตว์อื่นไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต ผู้เบียดเบียนสัตว์อื่น

ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะเลย.

๑๘๕.

อนูปวาโท อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร,

มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ,
อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธาน สาสนํ. (๑๔:๗)

การไม่เข้าไปว่าร้ายกัน, การไม่เข้าไปฆ่า,

ความสำรวมในพระปาติโมกข์, ความเป็นผู้รู้จัก

ประมาณในภัต, การนอนการนั่งอันสงัด,

การประกอบความเพียรในอธิจิต,

นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย.

๑๘๖.

น กหาปณวสฺเสน, ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ,
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต. (๑๔:๘)

ความอิ่มในกามทั้งหลาย ย่อมไม่มีเพราะฝน

คือกหาปณะ กามทั้งหลายมีความเพลิดเพลิน

[ยินดี] น้อยเป็นทุกข์ บัณฑิตรู้ดังนี้แล้ว.

๑๘๗.

อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ, รตึ โส นาธิคจฺฉติ,
ตณฺหกฺขยรโต โหติ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก. (๑๔:๙)

ท่านย่อมไม่ถึงความยินดีในในกามทั้งหลายแม้อันเป็นทิพย์

สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้ยินดีแล้วในธรรมเป็นที่

สิ้นไปแห่งตัณหา.

๑๘๘.

พหุํ เว สรณํ ยนฺติ, ปพฺพตานิ วนานิ จ,
อารามรุกฺขเจตฺยานิ, มนุสฺสา ภยตชฺชิตา. (๑๔:๑๐)

มนุษย์เป็นอันมากแล ถูกภัยคุกคามแล้ว ย่อมถึงภูเขา

ป่าอารามและรุกขเจดีย์ว่า เป็นที่พึ่ง.

๑๘๙.

เนตํ โข สรณํ เขมํ, เนตํ สรณมุตฺตมํ,
เนตํ สรณมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ. (๑๔:๑๑)

ที่พึ่งนั้นแลไม่เกษม ที่พึ่งนั้นไม่อุดม เพราะบุคคลอาศัยที่พึ่งนั้น

ย่อมไม่พ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้.

๑๙๐.

โย จ พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ, สงฺฆญฺจ สรณํ คโต,
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. (๑๔:๑๒)

ส่วนผู้ใดถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์

ว่าเป็นที่พึ่ง ย่อมเห็นอริยสัจ ๔ ด้วยปัญญาอันชอบ.

๑๙๑.

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ,
อริยญฺจฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ. (๑๔:๑๓)

คือ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์

และอริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ อันให้ถึงความสงบระงับทุกข์.

๑๙๒.

เอตํ โข สรณํ เขมํ, เอตํ สรณมุตฺตมํ,
เอตํ สรณมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ. (๑๔:๑๔)

ที่พึ่งนั้นแลเป็นที่พึ่งอันเกษม ที่พึ่งนั้นอุดม

เพราะบุคคลอาศัยที่พึ่งนั้นย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้.

๑๙๓.

ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ, น โส สพฺพตฺถ ชายติ,
ยตฺถ โส ชายตี ธีโร, ตํ กุลํ สุขเมธติ. (๑๔:๑๕)

บุรุษอาชาไนยหาได้ยาก ท่านย่อมไม่เกิดในที่ทั่วไป

ท่านเป็นนักปราชญ์ย่อมเกิดในสกุลใด สกุลนั้นย่อมถึงความสุข.

๑๙๔.

สุโข พุทฺธานมุปฺปาโท, สุขา สทฺธมฺมเทสนา,
สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี, สมคฺคานํ ตโป สุโข. (๑๔:๑๖)

ความเกิดขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย นำสุขมาให้

พระสัทธรรมเทศนานำสุขมาให้ ความพร้อมเพรียง

แห่งหมู่นำสุขมาให้ ความเพียรของผู้พร้อมเพรียงกันให้เกิดสุข.

๑๙๕.

ปูชารเห ปูชยโต, พุทฺเธ ยทิ จ สาวเก,
ปปญฺจสมติกฺกนฺเต, ติณฺณโสกปริทฺทเว. (๑๔:๑๗)

ใครๆ ไม่อาจนับบุญของบุคคลผู้บูชาซึ่งปูชารหบุคคล

คือ พระพุทธเจ้าหรือสาวกของพระพุทธเจ้า ผู้ก้าวล่วง

ธรรมเครื่องเนิ่นช้า ผู้ข้ามความโศกและความร่ำไรได้แล้ว

ว่าบุญนี้มีประมาณเท่านี้.

๑๙๖.

เต ตาทิเส ปูชยโต, นิพฺพุเต อกุโตภเย,
น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, อิเมตฺตมปิ เกนจิ. (๑๔:๑๘)
พุทฺธวคฺโค จุทฺทสโม นิฏฺฐิโต.

ใครๆ ไม่อาจนับบุญของบุคคลผู้บูชาปูชารหบุคคลเหล่านั้น

ผู้คงที่ ผู้นิพพานแล้ว ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ ว่าบุญนี้ประมาณเท่านี้.

จบพุทธวรรคที่ ๑๔

จบปฐมภาณวาร

image1 image2 image3
Home Pāliroom-3 (อาขยาตกัณฑ์) พจนานุกรมธาตุ ๑ หมวดภูธาตุ (๑) อกฺ-โอหฺ

Main Menu

Print E-mail

พจนานุกรมธาตุ เรียงตามหมวดธาตุ

ถ้าจำไม่ผิดพจนานุกรมฉบับนี้ คือ พจนานุกรมธาตุ "ฉบับธรรมเจดีย์" ที่กระผมบังเอิญไปพบเข้าในเว็บไซต์ของวัดมหาธาตุ จังหวัดเพชรบูรณ์เมื่อนานมาแล้ว ต้นฉบับเดิมเป็นไฟล์เอ็กเซล เป็นพจนานุกรมฉบับที่มีความยสมบูรณ์อัดแน่นไปด้วยสาระค่อนข้างจะบริบูรณ์มาก ซึ่งผมได้ใช้เป็นคู่มือในการค้นคว้ามในยามติดขัด รู้สึกประทับใจ และประหลาดใจมากในความอุตสาหะพยายามของผู้รวบรวมที่ทำได้อย่างพิสดารละเอียดอ่อน เป็นระเบียบ สละสลวย หลากหลาย หาได้น้อยมากที่จะพบในยุคนี้ ผมกราบคารวะในความเป็นผู้คงแก่เรียนของท่านผู้เรียบเรียงไว้ ณ ที่นี้ และพร้อมกันนี้ขออนุญาตนำมาเผยแผ่เพื่อเป็นประโยชน์แก่ชนรุ่นหลังที่ยังขาดโอกาส ที่สำคัญที่สุดคือเพื่อให้การศึกษาภาษาบาลีมีความเจริญรุ่งเรืองสืบต่อไป อ้นจะเป็นอุปการะแก่การสืบทอดทีถูกต้องตำรงมั่นแห่งพระพุทธศาสนาอันประเสริฐตราบสิ้นกาลนานแล (เอกสารชุดนี้ผมได้รวมไว้ใน ห้องบาลี ๓ -อาขายตกัณฑ์)

 

๑ หมวด ภู ธาตุ

 

อกฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ดำเนินไป ถึง บรรลุ อกติ. .อกฺข (ปุ.) คะแนน เกวียน กลุ่ม,ดุม,เพลา,เพลารถ. อกฺข อกฺขก (ปุ) ไหปลาร้า,รากขวัญ,กระดูกคร่อมต้นคอ.

 

อกฺ กุฎิลคติยํ

คด โค้งโกง งอ บิด บิดเป็นเกลียว ก.อกติ น.อกฺข(ปุ.) ลูกบาสก์ ลูกสกา,ลูกขลุบ,ลูกเต๋า,การพนัน.

 

อกฺขฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มอง. .อกฺขติ. .อกฺข. .อกฺข. (ปุ.) ศาล (สถานที่ตัดสินคดี). อกฺข (นปุ) ตา,ดวงตา,อินทรีย์.

 

อกฺขฺ อพฺยตฺตทสฺสเน

เห็นแจ้ง เห็นแจ่มแจ้ง ฯลฯ ก.อกฺขติ. .อกฺข (ปุ.) ศาล. อกฺขิ (นปุ) ตา.ดวงตา,นัยน์ตา (หมายเอาลูกตาที่กลอกไปมา)

 

อกฺข สงฺฆาเต

เบียดกัน ติดต่อกัน รวมกัน คละ คละกัน ระคน ปนกัน ก.อกฺขติ น. อกฺขน (นปุ) การเบียดกัน ฯลฯ

 

อกิ อํกฺ อฺงฺกฺ ลกฺขเน ปริจเฉเท วา

กำหนด หมาย เครื่องหมาย คุณภาพ ก.อํกติ องฺกติ. .อํก องฺก (ปุ.) เครื่องหมาย,รอย,สาย,แถว,แนว,รายเรื่อง,ส่วน,องก์ (เรื่อง ฉาก หนึ่งๆของละคร).

 

อกิ อํกฺ องฺกฺ คมเน

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ฯลฯ ก.อํกติ องฺกติ. นอํก องฺก (ปุ.) ตัก,พก,เอว,สะเอว,ข้าง,สีข้าง,บั้น,บั้นเอว,แขน,ไหล่,คบไม้,ที่,ตรา,หน้า (หน้าหนึ่งๆของหนังสือ).

 

อคฺ กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ,ลำเอียง , ไม่เที่ยงธรรม. .อคติ. .อคติ (อิต.) ความลำเอียง, ความไม่เที่ยงธรรม, ความไม่ยุติธรรม, ความไม่ชอบธรรม.

 

อคฺค กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ. .อคฺคติ. .อคฺคล อคฺคฬ (นปุ) ผ้าปะ,ผ้าดาม,ลิ่ม,สลัก,กลอน,กลอนประตู. อคฺคิ อคฺคินิ (ปุ.) ไฟ,เปลวไป.

 

อคฺค ทาเน

สละให้ บริจาค ก.อคฺคติ. .อคฺคน (นปุ.) การสละ,ฯลฯ.

 

อคฺฆฺ อคฺฆเน

ค่า มีค่า มีราคา ก.อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆิย (ปุ.,นปุ.) ค่า,ราคา.

 

อคฺฆฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆนิย (ปุ.,นปุ,) เครื่องบูชา, เครื่องต้อนรับแขก, ของรับแขก.

 

อคิ องฺคฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ฯลฯ. .องฺคติ. .องฺค. (นปุ.) ส่วน,ชั้น,พื้น , เหตุ,เหตุการณ์ , ตัว , สรีระ , อวัยวะ , อาการ , อินทรีย์ , องค์ . องคณ (นปุ.) กิเลสชาตเป็นเครื่องยังสัตว์ให้ถึงภพน้อยภพใหญ่, กิเลสเพียงดังเนิน, กิเลสยวนใจ, กิเลสเครื่องยียวน, มลทิน , เปลือกตม , เนิน , ลาน , ลานข้าว, ที่ว่าง, ที่โล่งแจ้ง, ภูมิภาค. องฺคุลิ องฺคุลี (อิต) นิ้ว,นิ้วมือ

 

อํหฺ คติยํ

ไป ฯลฯ เลื้อย เลื้อยไป ก.อํหติ. .อหิ (ปุ.) งู.

 

อจฺจ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง ฯลฯ ก.อจฺจติ น.อจฺจน (นปุ.) อจฺจนา (อิต.) การเซ่น,การสรวง,การบูชา,การยกย่อง,ความนับถือ. อจฺจิ (อิต.) ไฟ,เปลวไฟ,รัศมี,แสง,แสงสว่าง,แสงไฟ.

 

อจฺฉฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มองดู ก.อจฺฉติ น.อจฺฉิ (นปุ.) ตา,นัยน์ตา.

 

อจฺฉฺ ปสวเน พฺยาปเน วา

เอิบอาบ, ซาบซ่าน, ซาบซึม ไหลไป. .อจฺฉติ. อจฺฉิ (นปุ.)ไฟ,เปลวไป,แสง,แสงไฟ,รัศมี.

 

อชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อชติ. .อช (ปุ.) แกะ, แพะ. อชิน (นปุ.) หนัง, หนังสัตว์รองนั่งของนักพรต.อาชิ (อิต.) สงคราม. ปาชิตุ (ปุ.) คนขับ,คนขับรถ,สารถี. สคฺค (ปุ.) สวรรค์. สมาช (นปุ.) การประชุม. ที่เป็นที่ประชุม, ที่ประชุม,สมาคม. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม, บริษัท.

 

อชฺ ขิปเน

ซัดไป, ขว้างไป พุ่งไป ยิงไป เหวี่ยงไป. .อชติ. .ปาจน (นปุ.) ปฏัก,ประตัก.

 

อชุชฺ ปติสชฺชเน

ตระเตรียม จัดแจง ตกแต่ง ตบแต่ง ประดับ. . อชฺชติ. .อชฺชน (นปุ.) การตระเตรียม, ฯลฯ.

 

อฉิ อายาเม

ฉุด ชัก ฉุดมา ชักมา. .อญฺฉติ. .อญฺฉน (นปุ.) การฉุด ฯลฯ.

 

อญฺจ พฺยยคติยํ

ฉิบหาย เปลี่ยนแปลง พินาศ. .อญฺจติ.

 

คญฺจิ อญฺจุ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อญฺจติ. .อญฺจน (นปุ.) การไป, การถึง, การเป็นไป.

 

อญฺจฺ อญฺจุ ปูชเน

เคารพ ฯลฯ. .อญฺจติ อญฺจน (นปุ.) การเคารพ, ฯลฯ. ไป ฯลฯ. .อญฺชติ. .พฺยญฺชน วฺยญฺชน (นปุ.) กับ, กับข้าว, แกง. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม,บริษัท.

 

อญฺช วินาสปรินาเมสุ

ฉิบหาย, พินาศ ,เปลี่ยนแปลง. .อญฺชติ.

 

อญฺชฺ วฺยตฺติยํ

แจ้ง, แจ่มแจ้ง , แจ้งชัด , ชัดแจ้ง , เฉียบแหลม. .อญฺชติ.

 

อญฺชุ ปกาสณ

ประกาศ, ป่าวร้อง , ปรากฏ ก.อญฺชติ.

 

อญฺชฺ มกฺขเน

ทา ไล้ หยอด. .อญฺชติ. .อญชน (นปุ.) ยาสำหรับหยอดตา, ยาหยอดตา , ยาทาตา, ยาล้างตา , ยาตา, เครื่องหยอดตา.

 

อญฺชฺ คติกนฺตีสุ

ไป, ฯลฯ, รัก, ฯลฯ. .อญฺชติ.

 

อญฺช อายาเม

ฉุด, ชัก, ฯลฯ. .อญฺชติ. .อญฺชน (นปุ.) การชัก ฯลฯ, เครื่องกลึง.

 

อฏฺ คติยํ

ไป,ฯลฯ. .อฏติ. .อฏวี (อิต.) ป่า, ดง, พง, ป่าใหญ่. อฏนี อฏฺฎนิ อฏฺฎนี (อิต.) แม่แคร่, แม่แคร่เตียง. นิสาฏ (ปุ.) ยักษ์ร้าย, ผีเสื้อน้ำ, รากษส.

 

อฏฺ หายเน

เสื่อม,สิ้น, ฯลฯ. .อฏติ. .อฏน (นปุ.) อฏนา (อิต.) ความเสื่อม,ความสิ้น,ความเลว,ความทราม,ความทรุดโทรม,การเสื่อม, ฯลฯ.

 

อฏฺฏฺ อนาทเร

ไม่เอื้อ, ฯลฯ. .อฏฺฎติ. .อฏฺฎิ (อิต.) ความไม่เอื้อ,ความไม่เอื้อเฟื้อ,ความไม่เอาใจใส่,ความเบื่อหน่าย, ฯลฯ, ความเบียดเบียน, ความบีบคั้น, ความเจ็บไข้,โรค,แผล.

 

อฐิ คมเน

ไป,ฯลฯ. .อณฺฐติ. .อณฺฐน (นปุ.) อันไป, ฯลฯ, การไป, ฯลฯ.

 

อฑฺฑฺ อภิโยเค

แต่งขึ้น, ปรุงขึ้น, ประกอบให้เหมาะสม. .อฑฺฑติ. . อฑฺฑร (นปุ.) การแต่งขึ้น.

 

อณฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อณติ. .อณ อณก (ปุ.) การออกเสียง,การอ่าน,การท่อง,การสวด,การสาธยาย.

 

อฑิ อณฺฑฺ อณฺฑิ อณฺฑตฺเถ

ออกไข่..อณฺฑติ. .อณฺฑ (นปุ.) ไข่,ฟอง,ฝัก,อัณฑะ (ไข่ของชาย),กระโปก.

 

อตฺ สาตจฺจคมเน

เป็นไปติดต่อ,ติดต่อ,ติดต่อกัน, ฯลฯ. .อตติ. .อตสี (อิต.) ฝ้าย.

 

อติ พนฺธเน

ผูก,พัน , มัด , รัด. .อนฺตติ. . อนฺตร (นปุ.) ระยะ,ระหว่าง, ระแวก.

 

อทฺ ภกฺขเณ

กิน, เคี้ยว, ฯลฯ. .อทติ น.อทน (นปุ.) การกิน, ฯลฯ, เครื่องกิน, ของกิน, ของบริโภค.

 

อทฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อทติ.อทน (นปุ.) การไป,การถึง, การเป็นไป, ความเป็นไป.

 

อทฺ ยาจเน

ขอ , ร้องขอ, วิงวอน. .อทติ. .อทน (นปุ.) การขอ,ฯลฯ.

 

อนฺ ปาณเน

หายใจ เป็นอยู่ มีชีวิต. .อนติ. .อาน (นปุ.) ลมหายใจออก ลมหายใจเข้า ก็แปล อุ. อานาปานสติ สติกำหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก.

 

อพฺพฺ คุมฺเพ

เป็นพุ่ม, เป็นกลุ่ม, เป็นก้อน. .อพฺพติ. .อพฺพน (นปุ.) ความเป็นพุ่ม, ฯลฯ.

 

อพฺพฺ หึสาคตีสุ

เบียดเบียน, ฯลฯ, ไป, ฯลฯ. .อพฺพติ. .นิรพฺพุท (นปุ.) นิรัพพุทะ ชื่อมาตรนับ คือเลข ๑ มีสูญตามหลัง ๖๓ สูญ.

 

อพฺภฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อพฺภติ. .อพฺภ (ไตรลิงค์) เมฆ, หมอก, อากาศ, ท้องฟ้า.

 

อมฺ คมเน

ไป, ฯลฯ. .อมติ. .อมตฺต (นปุ.) ภาชนะ, ภาชนะสามัญ. อมฺภ (ปุ.) หิน,ก้อน,ศิลา . อมร (ปุ.) อมรา (อิต.) ปลาไหล. อมฺพ (ปุ.) มะม่วง. วายาม (ปุ.) ความขยัน, ฯลฯ.

 

อมฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อมติ, .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพ (นปุ.) น้ำ. อมฺพร (นปุ.) อากาศ, กลางหาว.

 

อพิ อมฺพฺ ตุฏฺฐิยํ

ชื่นชม แช่มชื่น พอใจ ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ ปาลเน

เลี้ยง ระวัง ฯลฯ, .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่. อมฺพร (นปุ.) ผ้า,ผ้านุ่ง.

 

อยฺ คมเน พฺยตฺตเย วา

ไป ฯลฯ. .อยติ. .ปาย (ปุ.) การไป, ฯลฯ. วิปริยาย (ปุ.) ความแปรปรวน, ความตรงกันข้าม. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้งครา, คราว, หน, กาล, เวลา,ฤดู, โอกาส, การได้,การถึง, ความพร้อมเพรียงแห่งเหตุ, การณะ,เหตุ, การประชุม, หมวด, หมู่, กอง, คณะ. สมฺปราย (ปุ.) โลกอันสัตว์พึงถึงในภายหน้า,โลกหน้า , ภพหน้า.

 

อยฺ ญาเณ

รู้ ฯลฯ. .อยติ. .สมย (ปุ.) ความรู้,มติ.

 

อยฺ วทฺธเน

เจริญ ฯลฯ ก.อยติ. .อย (ปุ.,นปุ.) อยน (นปุ.) ความเจริญ,ความดี,ความสุข,ความสบาย.

 

อรฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อรติ. .อร (ปุ.,นปุ.) ดอกบัว,ซี่,ซี่จักร,กำ (ซี่ของล้อรถหรือเกวียน), ส่วนเวลา, เครื่องเล่น.

 

อรฺ วินาเส

ฉิบหาย ฯลฯ. .อรติ. .อริ (ปุ.) ข้าศึก (ศัตรูของบ้านเมือง), ศัตรู.

 

อรหฺ ปูชายํ

เคารพ ฯลฯ. .อรหติ. .อรห (วิ.) ควร,สมควร,เคารพ, นับถือ,บูชา.

 

อลฺ ภูสเน

ตกแต่ง, ตบแต่ง, ประดับ. .อลติ. .อล (นปุ.) การตกแต่ง, ฯลฯ, ความตกแต่ง.

 

อลฺ กลิเล

กัน กั้น ทึบ ตัน ไม่ทะลุ รก ชัฏ. .อลติ. .พฺยาล (ปุ.) สัตว์ร้าย.

 

อลฺ อลิ พนฺธเน

ผูก ฯลฯ. .อลติ. .อลฺล (นปุ.) การผูก , การพัน, การมัด, การรัด, ความพัน.

 

อลฺ อลุลฺ พฺยาปเน

อาบ ซาบ ซึม ชื้น ฯลฯ ก.อลฺลติ. .อลฺล (วิ.) อาบ,ฯลฯ, ดิบ, สด ,ใหม่.

 

อลฺลฺ กลิเล

กัน กั้น ฯลฯ. .อลฺลติ. .อลฺล (นปุ.) การกัน, ฯลฯ.

 

อวฺ รกฺขเณ

เลี้ยง ระวัง ดูแล ฯลฯ ก.อวติ. .อวน (นปุ.) การเลี้ยง,ฯลฯ, ปกครอง, ดูแล, รักษา. วาฏ (ปุ.) ขุม,หลุม,บ่อ.

 

อสฺ สํขิปเน

ย่อ ย่อเข้า. .อสติ. .สมาส (ปุ) การย่อ, การย่อเข้า.

 

อสฺ ภวเน

มี เป็น มีอยู่ เป็นอยู่ อสติ. .สตฺต (ปุ.) ความมี, ความเป็น, ความมีอยู่, ความเป็น. สนฺต (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,จริง,แท้,จริงแท้. สนฺตก (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,อันเป็นของมีอยู่.

 

อสฺ คติทิตฺยาทาเนสุ

ไป ฯลฯ รุ่งเรือง ฯลฯ ถือเอา ฯลฯ ก.อสติ. .อส (ปุ.) บ่า, ไหล่, ภาค, ส่วน, แนว, คอต่อ.

 

อหี คติยํ

ไป ถึง เป็นไป ดำเนิน ดำเนินไป. .อหติ. .อห (ปุ.,นปุ.) วัน.

 

อฬฺ อุคฺคเม

ไปสูง ไปข้างบน ขึ้นไป. .อฬติ. .อฬน (นปุ.) การไปสูง, ฯลฯ.

 

อาณุ เปสนอาณาสุ

ส่ง ส่งไป บังคับ ก.อาณติ. .อาณา (อิต.) การบังคับ,คำสั่ง,คำสั่งบังคับ,อำนาจ , อำนาจปกครอง, อาชญา , อาญา.

 

อาสฺ อุเปสเน

ยับยั้ง นั่ง. .อาสติ. .อาสน (นปุ.) การยับยั้ง, การนั่ง, ที่เป็นที่นั่ง, ที่นั่ง, เครื่องปูรองนั่ง.

 

อิ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิติ, เอติ, อยติ. .เอณ (ปุ.) เนื้อทราย, ระมั่ง, เลียงผา, ปารมี (อิต.) คุณสมบัติเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาอันยังผู้ปฏิบัติให้ถึงซึ่งฝั่ง.เปต (ปุ.) สัตว์ผู้ไปสู่โลกอื่น, สัตว์ผู้ไปสู่โลกหน้า, สัตว์ผู้ไปสู่กำเนิดแห่งเปรต. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้ง, คราว, หน, การ เวลา, ฤดู, โอกาส, สมัย.

 

อิ อชฺฌายเน

ศึกษา เล่าเรียน ท่อง ฯลฯ. .อิติ,เอติ,อยติ. . อชฺฌเยน อชฺฌายน (นปุ.) การศึกษา, ฯลฯ.

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ ทสฺสเน

เห็น ดู เพ่ง พินิจ. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) กางเห็น, ฯลฯ. เวกฺขณ (นปุ.) การเห็นชัด, การตรวจดู, การพิจารณา, ความเห็นชัด, ฯลฯ. ภิกฺขุ (ปุ.) ภิกษุ (ผู้เห็นภัยในสังขาร ผู้เห็นถีบในสังสารวัฏ).

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ องฺกเน

กำหนด หมาย สังเกต. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) การกำหนด, การสังเกต, ความกำหนด, ความสังเกต, เครื่องหมาย.

 

อิขิ อิงฺขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. . อิงฺขติ. .อิงฺขน (นปุ.) การไป, การเป็นไป, การถึง, การบรรลุ.

 

อึคฺ อิคิ อิงฺคฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อึคติ, อิงฺคติ. .อิงฺค (ปุ.) อาการ, ท่าทาง, การเคลื่อนไหว, ความอัศจรรย์, ความรู้. มุติงฺค (ปุ.) กลองสองหน้า, ตะโพน.

 

อิญฺชฺ กมฺปเน

ไหว สั่น รัว ฯลฯ. .อิญฺชติ น.อิญฺชน (นปุ.) อิญฺชนา อิชฺชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ. สมฺมิญฺชิต (นปุ.) การคู้เข้า.

 

อิฏฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิฏติ อิเฏติ เอฏติ. .อิฏน เอฏน (นปุ.) การไป,ฯลฯ.

 

อิทิ อิสฺสริเย

เป็นใหญ่ เป็นใหญ่ยิ่ง ยอดเยี่ยม ก.อินฺทติ. .อินฺท (ปุ.) พระอินทร์.

 

อินฺธ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .อินฺทติ. .อินฺธน (นปุ.) ความเจริญ, ฯลฯ.

 

อิริยฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ. .อิริยติ. .อิริยนา อิริยา (อิต.) ความเป็นไป, ฯลฯ, กิริยา, ท่าทาง

 

อิลฺ กมฺปณ

ไหว ฯลฯ. .อิลติ. .เวลฺลิต (วิ.) ไหว,สั่น,รัว ,เขย่า.

 

อิลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อิลติ. .อีลี (ปุ.) ไม้ตะบอง, ไม้เท้า, อีลน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

อิสฺ อีสฺ คติคหณหึสาสุ

ไป ฯลฯ จับ ฯลฯ เบียดเบียน ฯลฯ. .อิสติ, อีสติ. .อิส (ปุ.) หมี, ค่าง, แรด. อิสิร (ปุ.) ไฟ อิสุ (ปุ.,อิต.) ศร,ลูกศร.

 

อิสฺ กนฺติยํ

รัก รักใคร่ ชอบ ฯลฯ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) ความรัก, ฯลฯ.

 

อิสฺ อญฺเฉ ปริเยสเนวา

ขวนขวาย ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอฏฺฐิ เอสา (อิต.) การขวนขวาย, การค้นหา, การเสาะหา, การแสวงหา, ความขวนขวาย, ฯลฯ.

 

อิสฺ ปตฺถนายํ

ปรารถนา, ฯลฯ. .เอสติ, อิสสติ. .เอสิกา (อิต.) เสาระเนียด.

 

อิสฺสฺ อิสฺสายํ

เกลียดกัน ชิงชัง หึงหวง ริษยา ก.อิสฺสติ. .อิสฺสา (อิตฺ) ความเกลียดกัน, ฯลฯ.

 

อีชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก. อีชติ. อีชน (นปุ.) อันไป,การไป ฯลฯ.

 

อีรฺ วจนคตีสุ

กล่าว ฯลฯ ไป ฯลฯ. .อีรติ. .อีรณ. (นปุ.) การกล่าว,ฯลฯ. การไป, การถึง, ฯลฯ.

 

อีรฺ กมฺปเน

ไหว สั่น สะเทือน กระดิก ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ไหว,เคลื่อนไหว, ฯลฯ.

 

อีรฺ เขปเน

ซัด ขว้าง โยน ทิ้ง ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ซัด, ฯลฯ

 

อีสฺ คเวสเน

ค้นหา แสวงหา ฯลฯ ก.อีสติ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) การค้น ฯลฯ.

 

อีสฺ อิสฺสริเย

ใหญ่ ยิ่ง จอม เป็นใหญ่ เป็นเจ้า ก.อีสติ. .อีส (ปุ.) คนเป็นใหญ่, ฯลฯ.

 

อีหฺ เจตายํ

คิด ดำริ รู้ จงใจ ตั้งใจ ใส่ใจ หมั่น ฯลฯ. .อีหติ. .อีหา (อิต.) ความคิด, ฯลฯ.

 

อีหฺ วฑฺฒเน

เจริญ ฯลฯ. .อีหติ. .อีสาน (นปุ.) ความเจริญ, ความจำเริญ, ความงอกงาม, ฯลฯ.

 

อีหฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ ก.อีหติ. .อีหน (นปุ.) ความเป็นไป, ฯลฯ.

 

อุกฺข เสจเน

รด ราด พรม ประพรม โปรย ล้าง. .อุกขติ. .อุกฺขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว.

 

อุขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุขคติ. .อุขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว, กระถาง.

 

อุฉิ ตณฺหายํ

กระหาย อยาก อยากได้. .อุฉติ. อุเฉติ, อุจฺเฉติ. ซ้อน จ. .อุจฺเฉน (นปุ.) ความกระหาย, ฯลฯ.

 

อุฉิ อุญฺฉฺ คเวสเน

ค้น ค้นหา เสาะ ฯลฯ. .อุญฺฉติ. .อุญฺฉน (นปุ.) อุญฺฉนา (อิต.) การค้น, ฯลฯ.

 

อุชฺ อชฺชเว

ตรง ซื่อ ซื่อตรง สัตย์ซื่อ ก.โอชติ. .โอช (ปุ., นปุ.) กำลัง.

 

อุชฺ โอชฺ ทิตฺติยํ

รุ่งเรือง สว่าง ฯลฯ. .โอชติ. .โอช (ปุ.,นปุ.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

อุชฺฌฺ อุสฺสคฺเค

ปล่อย ละ ละทิ้ง สละ ฯลฯ. .อุชฺฌติ. .อุชฺณน (นปุ.) การปล่อย, ฯลฯ.

 

อุฐฺ อุปฆเต

กระทบ ทำร้าย เบียดเบียน ฆ่า. .โอฐติ น.โอฐน (นปุ.) การกระทบ, ฯลฯ.

 

อุทฺ โมชฺเช

ชื่นชม ยินดี ปลื้มใจ บันเทิง ร่าเริง. .อุทติ. .อุทน (นปุ.) ความชื่นชม,ฯลฯ.

 

อุทฺ อุทิ ปสเว

ไหล ชุ่ม เปียก. .อุทฺทติ.ซ้อน ทฺ. .อุท อุทก (นปุ.) น้ำ.

 

อุทฺรภฺ โภชเน

กิน บริโภค. .อุทฺรภติ. .อุทฺรภิ (ปุ) ทะเล,พระอาทิตย์.

 

อุพฺพ ธารเณ

ทรง ทรงไว้. .อุพฺพติ. .อุพฺพี (อิตฺ) แผ่นดิน.

 

อุพฺพิ หึสายํ

กำจัด เบียดเบียน ฯลฯ. .อุพฺพติ. อุพฺพน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

อุพฺภฺ อุภฺ ปูรเณ

เต็ม เปี่ยม บริบูรณ์. .อุพฺภติ อุภติ. .อุพฺภนา (อิต.) โอภ (ปุ.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุมฺภฺ ปูรเณ

เต็ม ฯลฯ. .อุมฺภติ. .อุมฺภนา (อิต.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุยิ ตนฺตุสนฺตาเน

ทอ ทอผ้า. .อุยติ. .อุยน (นปุ.) อุยนา (อิต.) การทอ, การทอผ้า.

 

อุลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุลติ. . สทฺทูล (ปุ.) เสือโคร่ง,เสือเหลือง.

 

อุสฺ อูสฺ รุชายํ

กำจัด ขจัด เสียดแทง เจ็บไข้. .อุสติ อูสติ. .ปจฺจุส ปจฺจูส (ปุ.) กาลอันขจัดเฉพาะ, กาลอันกำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลเป็นที่กำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลกำจัดเฉพาะซึ่งมืด, เช้า, เช้าตรู่, ใกล้รุ่ง, เวลาใกล้รุ่ง.

 

อุสฺ อุสุ ฑาเห ทาเห วา

เบียดเบียน ร้อน เร่าร้อน กระวนกระวาย ไหม้.แผดเผา. .อุสติ โอสติ. .อุสุม (ปุ.) อุสุมา (อิต.) ไอ, ไอน้ำ, ไออุ่น, ไอชุ่ม , ไออบ, ความร้อน, ฤดูร้อน, อรสุม.

 

อุสูยฺ โทสาวิกรเณ

ขึ้งเคียด ชัง ชิงชัง ริษยา. .อุสูยติ. .อุสฺสุยนา อุสฺสูยนา (อิต.) กิริยาขึ้งเคียด,กิริยาที่ชิงชัง,ความขึ้งเคียด, ฯลฯ.

 

อูหฺ วิตกฺเก

นึก คิด ดำริ ตริ ฯลฯ. .อูหติ. .อูห (ปุ.) ข้อความ, เหตุ, เหตุการณ์. อูหน (นปุ.) อูหา (อิต.) ความนึก, ฯลฯ.

 

อูห ปวตฺติยํ

เป็นไป ไหลไป. .อูหติ น.ปจฺจูห (ปุ.) ภาระอันเป็นไปด้วยสามารถแห่งความเป็นปฏิปักษ์ , ความขัดข้อง, อันตราย.

 

อูหฺ สมฺปิณฺฑเน

ประมวล รวบรวม. .อูหติ. .พยุห พยูห (ปุ.) กระบวน,ขบวน, กระบวนทัพ, กองทัพ, ฝูง, หมวด, หมู่, พวก, ประชุม, กอง, คณะ.

 

เอชฺ จลเน

ไหว หวั่นไหว สั่น. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ.

 

เอชฺ ทิตติยํ

รุ่งเรือง สว่าง กระจ่าง ขาว สวยงาม. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชนา (อิต.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

เอฐุ วิพาธายํ

กำจัด ขจัด เบียดเบียน รบกวน. .เอฐติ. .เอฐน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

เอธฺ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .เอธติ. .เอธ (ปุ.) เชื้อไฟ,ฟืน.

 

เอรฑิ หึสายํ

กำจัด ฯลฯ. .เอรณฺฑติ. .เอรณฺฑ เอรณฺฑก (ปุ.) ระหุ่ง, เทพทาโร (กำจัดโรค).

 

เอสฺ เอสุ ตติยํ

ไป ฯลฯ. .เอสติ เอสฺสติ. กิริยาหลังซ้อน สฺ. .เอสน เอสฺสน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

เอสฺ พุทฺธิยํ

รู้ บรรลุ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) การรู้, การบรรลุ , ความรู้.

 

เอสฺ มคฺคเน อิจฺฉายญฺเจ

ค้น ฯลฯ ปรารถนา อยากได้ ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) ความค้น, ความค้นคว้า, ฯลฯ, ความปรารถนา, ฯลฯ.

 

โอขฺ โสสนปฏิเสเธสุ

ผาก หมาด แห้ง ฯลฯ ห้าม ฯลฯ. . โอขติ. โอขน (นปุ.) ความผาก, ฯลฯ.

 

โอณฺ อปนยเน

นำปราศ นำไปปราศ นำไปเสีย เอาไปเสีย. .โอณติ. .โอณน (นปุ.) การนำ ฯลฯ, ความนำปราศ ฯลฯ.

 

โอปฺ นิฏฺฐุภเน

บ้วน ถ่ม. .โอปติ. โอปน (นปุ.) การบ้วน,การถ่ม.

 

โอปุชิ วิลิมฺปเน

ฉาบ ทา ไล้. .โอปุญฺชติ. .โอปุญฺชน (นปุ.) การฉาบ,การทา,การไล้.

 

โอมา สามตฺติเย

อาจ องอาจ ควร สมควร. .โอมาติ. .โอมาน (นปุ.) ความอาจ, ฯลฯ.

 

โอหฺ จาเค

สละ ให้ ให้ปัน บริจาค. .โอหติ. .โอหน (นปุ.) การสละ, ฯลฯ, ความสละ, ฯลฯ.

 

 

Share this post

Last Updated on Wednesday, 14 January 2015 21:32
 
joomla template