logotype
คาถาธรรมบท ทัณฑวรรคที่ ๑๐

๑๒๙.

สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน,
อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย. ๑๐
:

 

ภิกษุทำตนให้เป็นอุปมาว่า สัตว์ทั้งปวงย่อมสะดุ้งต่ออาชญา

สัตว์ทั้งปวงย่อมกลัวต่อความตายแล้วไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ผู้อื่นให้ฆ่า.

๑๓๐.

สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพสํ ชีวิตํ ปิยํ,
อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย.๑๐
:

 

ภิกษุทำตนให้เป็นอุปมาว่า

สัตว์ทั้งปวงย่อมสะดุ้งต่ออาชญา

ชีวิตเป็นที่รักของสัตว์ทั้งปวง

แล้วไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ผู้อื่นให้ฆ่า.

 

๑๓๑.

สุขกามานิ ภูตานิ,โย ทณฺเฑน วิหึสติ,
อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.๑๐
:

 

 

ผู้ใดแสวงหาความสุขเพื่อตน

ย่อมเบียดเบียนสัตว์ทั้งหลาย

ผู้ใคร่ความสุขด้วยอาชญา

ผู้นั้นย่อมไม่ได้ความสุขในโลกหน้า.

 

๑๓๒.

สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ,
อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุขํ.๑๐
:

 

 

 

ผู้ใดแสวงหาความสุขเพื่อตน

ย่อมไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลาย

ผู้ใคร่ความสุข ด้วยอาชญา

ผู้นั้นย่อมได้ความสุขในโลกหน้า.

๑๓๓.

มาโวจ ผรุสํ กญฺจิ, วุตฺตา ปฏิวเทยฺยุ ตํ,
ทุกฺขา หิ สารมฺภกถา, ปฏิทณฺฑา ผุเสยฺยุ ตํ.๑๐
:

 

 

 

ท่านอย่าได้กล่าวคำหยาบกะใครๆ

ผู้ที่ท่านกล่าวแล้วพึงกล่าวตอบท่าน

เพราะว่าถ้อยคำแข็งดีให้เกิดทุกข์

อาชญาตอบพึงถูกต้องท่าน.

๑๓๔.

สเจ เนเรสิ อตฺตานํ, กํโส อุปหโต ยถา,
เอส ปตฺโตสิ นิพฺพานํ, สารมฺโภ เต น วิชฺชติ.๑๐
:

 

 

ถ้าท่านไม่ยังตนให้หวั่นไหว

ดุจกังสดาลถูกขจัดแล้ว

ท่านนี้จะเป็นผู้ถึงนิพพาน

ความแข่งดีย่อมไม่มีแก่ท่าน.

 

๑๓๕.

ยถา ทณฺเฑน โคปาโล, คาโว ปาเชติ โคจรํ,
เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ, อายุํ ปาเชนฺติ ปาณินํ.๑๐
:

นายโคบาลย่อมต้อนฝูงโคไปสู่ที่หากิน

ด้วยท่อนไม้ฉันใด ความแก่และความตาย

ย่อมต้อนอายุของสัตว์ทั้งหลายไป ฉันนั้น.

 

๑๓๖.

อถ ปาปานิ กมฺมานิ, กรํ พาโล น พุชฺฌติ,
เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ, อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ.๑๐
:

คนพาลผู้ไร้ปัญญาทำกรรมอันลามกอยู่

ย่อมไม่รู้สึก ภายหลังย่อมเดือดร้อน

เพราะกรรมของตนเอง เหมือนบุคคลถูกไฟไหม้ ฉะนั้น.

 

๑๓๗.

โย ทณฺเฑน อทณฺเฑสุ, อปฺปทุฏฺเฐสุ ทุสฺสติ,
ทสนฺนมญฺญตรํ ฐานํ, ขิปฺปเมว นิคจฺฉติ.๑๐
:

 

 

 

ผู้ใดย่อมประทุษร้ายในพระขีณาสพผู้ไม่มีอาชญา

ผู้ไม่ประทุษร้าย ด้วยอาชญา ผู้นั้นย่อมเข้าถึงเหตุ

แห่งทุกข์ ๑๐ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่งพลันทีเดียว.

 

๑๓๘.

เวทนํ ผรุสํ ชานึ, สรีรสฺส จ เภทนํ,
ครุกํ วาปิ อาพาธํ, จิตฺตกฺเขปํ ว ปาปุเณ.๑๐
:๑๐

 

 

 

คือเวทนาหยาบช้า ความเสื่อมทรัพย์

ความแตกแห่งสรีระอาพาธหนัก ความฟุ้งซ่านแห่งจิต.

๑๓๙.

ราชโต วา อุปสคฺคํ, อพฺภกฺขานํ ว ทารุณํ,
ปริกฺขยํ ว ญาตีนํ, โภคานํ ว ปภงฺคุณํ.๑๐
:๑๑

 

 

 

ความขัดข้องแต่พระราชาการกล่าวตู่อันร้ายแรง

ความสิ้นญาติ ความย่อยยับแห่งโภคะทั้งหลาย.

๑๔๐.

อถ วาสฺส อคารานิ, อคฺคิ ฑหติ ปาวโก,
กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โส อุปปชฺชติ.๑๐
:๑๒

 

หรือไฟย่อมไหม้เรือนของเขา เมื่อตายไป

เขาผู้ไร้ปัญญาย่อมเข้าถึงนรก.

๑๔๑.

น นคฺคจริยา น ชฏา น ปงฺกา,

นานาสกา ตณฺฑิลสายิกา วา,
รโชชลฺลํ อุกฺกุฏิกปฺปธานํ,

โสเธนฺติ มจฺจํ อวิติณฺณกงฺขํ.๑๐:๑๓

 

 

 

ความประพฤติเปลือย การทรงชฎา การนอนที่เปือกตม

การไม่กินข้าว หรือการนอนเหนือแผ่นดิน ความคลุกคลีด้วยธุลี

ความเพียรอันปรารภด้วยความเป็นคนกระโหย่ง

ยังสัตว์มีความสงสัยอันข้ามไม่ได้แล้วให้หมดจดไม่ได้.

 

๑๔๒.

อลงฺกโต เจปิ สมํ จเรยฺย,

สนฺโต ทนฺโต นิยโต พฺรหฺมจารี,
สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ,

โส พฺราหฺมโณ โส สมโณ ส ภิกฺขุ.๑๐:๑๔

 

 

 

ถ้าแม้บุคคลผู้ประดับแล้ว เป็นผู้สงบ ฝึกแล้ว

เที่ยงแล้ว เป็นผู้ประพฤติธรรมอันประเสริฐ

วางอาชญาในสัตว์ทุกจำพวก แล้วพึงประพฤติสม่ำเสมอไซร้

บุคคลนั้นชื่อว่าเป็นพราหมณ์ บุคคลนั้นชื่อว่าเป็นสมณะ

บุคคลนั้นชื่อว่าเป็นภิกษุ.

 

๑๔๓.

หิรินิเสโธ ปุริโส, โกจิ โลกสฺมิ วิชฺชติ,
โย นิทฺทํ อปโพเธติ, อสฺโส ภโทฺร กสามิว.๑๐
:๑๕

บุรุษผู้เกียดกันอกุศลวิตกด้วยหิริ มีอยู่ในโลกน้อยคน

บุรุษผู้บรรเทาความหลับตื่นอยู่ ดุจม้าที่เจริญหลบแส้ หาได้ยาก.

 

๑๔๔.

อสฺโส ยถา ภโทฺร กสานิวิฏฺโฐ,

อาตาปิโน สํเวคิโน ภวาถ,
สทฺธาย สีเลน จ วิริเยน จ,

สมาธินา ธมฺมวินิจฺฉเยน จ,
สมฺปนฺนวิชฺชาจรณา ปติสฺสตา,

ปหสฺสถ ทุกฺขมิทํ อนปฺปกํ.๑๐:๑๖

 

 

 

ม้าที่เจริญถูกนายสารถีเฆี่ยนด้วยแส้ ย่อมทำความเพียร ฉันใด

เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีความเพียร มีความสังเวช ฉันนั้นเถิด

เธอทั้งหลายเป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล วิริยะ สมาธิ

และการวินิจฉัยธรรม เป็นผู้มีวิชชาและจรณะอันสมบูรณ์

เป็นผู้มีสติ จักละทุกข์มีประมาณไม่น้อยนี้เสียได้.

 

๑๔๕.

อุทกํ หิ นยนฺติ เนตฺติกา,

อุสุการา นมยนฺติ เตชนํ,
ทารุํ นมยนฺติ ตจฺฉกา,

อตฺตานํ ทมยนฺติ สุพฺพตา.๑๐:๑๗
ทณฺฑวคฺโค ทสโม นิฏฺฐิโต.

 

 

ก็พวกใช้น้ำย่อมไขน้ำไป พวกช่างศรย่อมดัดลูกศร

พวกช่างถากย่อมถากไม้ ผู้มีวัตรอันงามย่อมฝึกตน.

จบทัณฑวรรคที่ ๑๐

image1 image2 image3
Home Pāliroom-3 (อาขยาตกัณฑ์) พจนานุกรมธาตุ (๑) อกฺ-โอหฺ

Main Menu

Print E-mail

พจนานุกรมธาตุ เรียงตามหมวดธาตุ

ถ้าจำไม่ผิดพจนานุกรมฉบับนี้ คือ พจนานุกรมธาตุ "ฉบับธรรมเจดีย์" ที่กระผมบังเอิญไปพบเข้าในเว็บไซต์ของวัดมหาธาตุ จังหวัดเพชรบูรณ์เมื่อนานมาแล้ว ต้นฉบับเดิมเป็นไฟล์เอ็กเซล เป็นพจนานุกรมฉบับที่มีความยสมบูรณ์อัดแน่นไปด้วยสาระค่อนข้างจะบริบูรณ์มาก ซึ่งผมได้ใช้เป็นคู่มือในการค้นคว้ามในยามติดขัด รู้สึกประทับใจ และประหลาดใจมากในความอุตสาหะพยายามของผู้รวบรวมที่ทำได้อย่างพิสดารละเอียดอ่อน เป็นระเบียบ สละสลวย หลากหลาย หาได้น้อยมากที่จะพบในยุคนี้ ผมกราบคารวะในความเป็นผู้คงแก่เรียนของท่านผู้เรียบเรียงไว้ ณ ที่นี้ และพร้อมกันนี้ขออนุญาตนำมาเผยแผ่เพื่อเป็นประโยชน์แก่ชนรุ่นหลังที่ยังขาดโอกาส ที่สำคัญที่สุดคือเพื่อให้การศึกษาภาษาบาลีมีความเจริญรุ่งเรืองสืบต่อไป อ้นจะเป็นอุปการะแก่การสืบทอดทีถูกต้องตำรงมั่นแห่งพระพุทธศาสนาอันประเสริฐตราบสิ้นกาลนานแล (เอกสารชุดนี้ผมได้รวมไว้ใน ห้องบาลี ๓ -อาขายตกัณฑ์)

 

๑ หมวด ภู ธาตุ

 

อกฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ดำเนินไป ถึง บรรลุ อกติ. .อกฺข (ปุ.) คะแนน เกวียน กลุ่ม,ดุม,เพลา,เพลารถ. อกฺข อกฺขก (ปุ) ไหปลาร้า,รากขวัญ,กระดูกคร่อมต้นคอ.

 

อกฺ กุฎิลคติยํ

คด โค้งโกง งอ บิด บิดเป็นเกลียว ก.อกติ น.อกฺข(ปุ.) ลูกบาสก์ ลูกสกา,ลูกขลุบ,ลูกเต๋า,การพนัน.

 

อกฺขฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มอง. .อกฺขติ. .อกฺข. .อกฺข. (ปุ.) ศาล (สถานที่ตัดสินคดี). อกฺข (นปุ) ตา,ดวงตา,อินทรีย์.

 

อกฺขฺ อพฺยตฺตทสฺสเน

เห็นแจ้ง เห็นแจ่มแจ้ง ฯลฯ ก.อกฺขติ. .อกฺข (ปุ.) ศาล. อกฺขิ (นปุ) ตา.ดวงตา,นัยน์ตา (หมายเอาลูกตาที่กลอกไปมา)

 

อกฺข สงฺฆาเต

เบียดกัน ติดต่อกัน รวมกัน คละ คละกัน ระคน ปนกัน ก.อกฺขติ น. อกฺขน (นปุ) การเบียดกัน ฯลฯ

 

อกิ อํกฺ อฺงฺกฺ ลกฺขเน ปริจเฉเท วา

กำหนด หมาย เครื่องหมาย คุณภาพ ก.อํกติ องฺกติ. .อํก องฺก (ปุ.) เครื่องหมาย,รอย,สาย,แถว,แนว,รายเรื่อง,ส่วน,องก์ (เรื่อง ฉาก หนึ่งๆของละคร).

 

อกิ อํกฺ องฺกฺ คมเน

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ฯลฯ ก.อํกติ องฺกติ. นอํก องฺก (ปุ.) ตัก,พก,เอว,สะเอว,ข้าง,สีข้าง,บั้น,บั้นเอว,แขน,ไหล่,คบไม้,ที่,ตรา,หน้า (หน้าหนึ่งๆของหนังสือ).

 

อคฺ กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ,ลำเอียง , ไม่เที่ยงธรรม. .อคติ. .อคติ (อิต.) ความลำเอียง, ความไม่เที่ยงธรรม, ความไม่ยุติธรรม, ความไม่ชอบธรรม.

 

อคฺค กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ. .อคฺคติ. .อคฺคล อคฺคฬ (นปุ) ผ้าปะ,ผ้าดาม,ลิ่ม,สลัก,กลอน,กลอนประตู. อคฺคิ อคฺคินิ (ปุ.) ไฟ,เปลวไป.

 

อคฺค ทาเน

สละให้ บริจาค ก.อคฺคติ. .อคฺคน (นปุ.) การสละ,ฯลฯ.

 

อคฺฆฺ อคฺฆเน

ค่า มีค่า มีราคา ก.อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆิย (ปุ.,นปุ.) ค่า,ราคา.

 

อคฺฆฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆนิย (ปุ.,นปุ,) เครื่องบูชา, เครื่องต้อนรับแขก, ของรับแขก.

 

อคิ องฺคฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ฯลฯ. .องฺคติ. .องฺค. (นปุ.) ส่วน,ชั้น,พื้น , เหตุ,เหตุการณ์ , ตัว , สรีระ , อวัยวะ , อาการ , อินทรีย์ , องค์ . องคณ (นปุ.) กิเลสชาตเป็นเครื่องยังสัตว์ให้ถึงภพน้อยภพใหญ่, กิเลสเพียงดังเนิน, กิเลสยวนใจ, กิเลสเครื่องยียวน, มลทิน , เปลือกตม , เนิน , ลาน , ลานข้าว, ที่ว่าง, ที่โล่งแจ้ง, ภูมิภาค. องฺคุลิ องฺคุลี (อิต) นิ้ว,นิ้วมือ

 

อํหฺ คติยํ

ไป ฯลฯ เลื้อย เลื้อยไป ก.อํหติ. .อหิ (ปุ.) งู.

 

อจฺจ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง ฯลฯ ก.อจฺจติ น.อจฺจน (นปุ.) อจฺจนา (อิต.) การเซ่น,การสรวง,การบูชา,การยกย่อง,ความนับถือ. อจฺจิ (อิต.) ไฟ,เปลวไฟ,รัศมี,แสง,แสงสว่าง,แสงไฟ.

 

อจฺฉฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มองดู ก.อจฺฉติ น.อจฺฉิ (นปุ.) ตา,นัยน์ตา.

 

อจฺฉฺ ปสวเน พฺยาปเน วา

เอิบอาบ, ซาบซ่าน, ซาบซึม ไหลไป. .อจฺฉติ. อจฺฉิ (นปุ.)ไฟ,เปลวไป,แสง,แสงไฟ,รัศมี.

 

อชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อชติ. .อช (ปุ.) แกะ, แพะ. อชิน (นปุ.) หนัง, หนังสัตว์รองนั่งของนักพรต.อาชิ (อิต.) สงคราม. ปาชิตุ (ปุ.) คนขับ,คนขับรถ,สารถี. สคฺค (ปุ.) สวรรค์. สมาช (นปุ.) การประชุม. ที่เป็นที่ประชุม, ที่ประชุม,สมาคม. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม, บริษัท.

 

อชฺ ขิปเน

ซัดไป, ขว้างไป พุ่งไป ยิงไป เหวี่ยงไป. .อชติ. .ปาจน (นปุ.) ปฏัก,ประตัก.

 

อชุชฺ ปติสชฺชเน

ตระเตรียม จัดแจง ตกแต่ง ตบแต่ง ประดับ. . อชฺชติ. .อชฺชน (นปุ.) การตระเตรียม, ฯลฯ.

 

อฉิ อายาเม

ฉุด ชัก ฉุดมา ชักมา. .อญฺฉติ. .อญฺฉน (นปุ.) การฉุด ฯลฯ.

 

อญฺจ พฺยยคติยํ

ฉิบหาย เปลี่ยนแปลง พินาศ. .อญฺจติ.

 

คญฺจิ อญฺจุ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อญฺจติ. .อญฺจน (นปุ.) การไป, การถึง, การเป็นไป.

 

อญฺจฺ อญฺจุ ปูชเน

เคารพ ฯลฯ. .อญฺจติ อญฺจน (นปุ.) การเคารพ, ฯลฯ. ไป ฯลฯ. .อญฺชติ. .พฺยญฺชน วฺยญฺชน (นปุ.) กับ, กับข้าว, แกง. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม,บริษัท.

 

อญฺช วินาสปรินาเมสุ

ฉิบหาย, พินาศ ,เปลี่ยนแปลง. .อญฺชติ.

 

อญฺชฺ วฺยตฺติยํ

แจ้ง, แจ่มแจ้ง , แจ้งชัด , ชัดแจ้ง , เฉียบแหลม. .อญฺชติ.

 

อญฺชุ ปกาสณ

ประกาศ, ป่าวร้อง , ปรากฏ ก.อญฺชติ.

 

อญฺชฺ มกฺขเน

ทา ไล้ หยอด. .อญฺชติ. .อญชน (นปุ.) ยาสำหรับหยอดตา, ยาหยอดตา , ยาทาตา, ยาล้างตา , ยาตา, เครื่องหยอดตา.

 

อญฺชฺ คติกนฺตีสุ

ไป, ฯลฯ, รัก, ฯลฯ. .อญฺชติ.

 

อญฺช อายาเม

ฉุด, ชัก, ฯลฯ. .อญฺชติ. .อญฺชน (นปุ.) การชัก ฯลฯ, เครื่องกลึง.

 

อฏฺ คติยํ

ไป,ฯลฯ. .อฏติ. .อฏวี (อิต.) ป่า, ดง, พง, ป่าใหญ่. อฏนี อฏฺฎนิ อฏฺฎนี (อิต.) แม่แคร่, แม่แคร่เตียง. นิสาฏ (ปุ.) ยักษ์ร้าย, ผีเสื้อน้ำ, รากษส.

 

อฏฺ หายเน

เสื่อม,สิ้น, ฯลฯ. .อฏติ. .อฏน (นปุ.) อฏนา (อิต.) ความเสื่อม,ความสิ้น,ความเลว,ความทราม,ความทรุดโทรม,การเสื่อม, ฯลฯ.

 

อฏฺฏฺ อนาทเร

ไม่เอื้อ, ฯลฯ. .อฏฺฎติ. .อฏฺฎิ (อิต.) ความไม่เอื้อ,ความไม่เอื้อเฟื้อ,ความไม่เอาใจใส่,ความเบื่อหน่าย, ฯลฯ, ความเบียดเบียน, ความบีบคั้น, ความเจ็บไข้,โรค,แผล.

 

อฐิ คมเน

ไป,ฯลฯ. .อณฺฐติ. .อณฺฐน (นปุ.) อันไป, ฯลฯ, การไป, ฯลฯ.

 

อฑฺฑฺ อภิโยเค

แต่งขึ้น, ปรุงขึ้น, ประกอบให้เหมาะสม. .อฑฺฑติ. . อฑฺฑร (นปุ.) การแต่งขึ้น.

 

อณฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อณติ. .อณ อณก (ปุ.) การออกเสียง,การอ่าน,การท่อง,การสวด,การสาธยาย.

 

อฑิ อณฺฑฺ อณฺฑิ อณฺฑตฺเถ

ออกไข่..อณฺฑติ. .อณฺฑ (นปุ.) ไข่,ฟอง,ฝัก,อัณฑะ (ไข่ของชาย),กระโปก.

 

อตฺ สาตจฺจคมเน

เป็นไปติดต่อ,ติดต่อ,ติดต่อกัน, ฯลฯ. .อตติ. .อตสี (อิต.) ฝ้าย.

 

อติ พนฺธเน

ผูก,พัน , มัด , รัด. .อนฺตติ. . อนฺตร (นปุ.) ระยะ,ระหว่าง, ระแวก.

 

อทฺ ภกฺขเณ

กิน, เคี้ยว, ฯลฯ. .อทติ น.อทน (นปุ.) การกิน, ฯลฯ, เครื่องกิน, ของกิน, ของบริโภค.

 

อทฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อทติ.อทน (นปุ.) การไป,การถึง, การเป็นไป, ความเป็นไป.

 

อทฺ ยาจเน

ขอ , ร้องขอ, วิงวอน. .อทติ. .อทน (นปุ.) การขอ,ฯลฯ.

 

อนฺ ปาณเน

หายใจ เป็นอยู่ มีชีวิต. .อนติ. .อาน (นปุ.) ลมหายใจออก ลมหายใจเข้า ก็แปล อุ. อานาปานสติ สติกำหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก.

 

อพฺพฺ คุมฺเพ

เป็นพุ่ม, เป็นกลุ่ม, เป็นก้อน. .อพฺพติ. .อพฺพน (นปุ.) ความเป็นพุ่ม, ฯลฯ.

 

อพฺพฺ หึสาคตีสุ

เบียดเบียน, ฯลฯ, ไป, ฯลฯ. .อพฺพติ. .นิรพฺพุท (นปุ.) นิรัพพุทะ ชื่อมาตรนับ คือเลข ๑ มีสูญตามหลัง ๖๓ สูญ.

 

อพฺภฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อพฺภติ. .อพฺภ (ไตรลิงค์) เมฆ, หมอก, อากาศ, ท้องฟ้า.

 

อมฺ คมเน

ไป, ฯลฯ. .อมติ. .อมตฺต (นปุ.) ภาชนะ, ภาชนะสามัญ. อมฺภ (ปุ.) หิน,ก้อน,ศิลา . อมร (ปุ.) อมรา (อิต.) ปลาไหล. อมฺพ (ปุ.) มะม่วง. วายาม (ปุ.) ความขยัน, ฯลฯ.

 

อมฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อมติ, .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพ (นปุ.) น้ำ. อมฺพร (นปุ.) อากาศ, กลางหาว.

 

อพิ อมฺพฺ ตุฏฺฐิยํ

ชื่นชม แช่มชื่น พอใจ ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ ปาลเน

เลี้ยง ระวัง ฯลฯ, .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่. อมฺพร (นปุ.) ผ้า,ผ้านุ่ง.

 

อยฺ คมเน พฺยตฺตเย วา

ไป ฯลฯ. .อยติ. .ปาย (ปุ.) การไป, ฯลฯ. วิปริยาย (ปุ.) ความแปรปรวน, ความตรงกันข้าม. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้งครา, คราว, หน, กาล, เวลา,ฤดู, โอกาส, การได้,การถึง, ความพร้อมเพรียงแห่งเหตุ, การณะ,เหตุ, การประชุม, หมวด, หมู่, กอง, คณะ. สมฺปราย (ปุ.) โลกอันสัตว์พึงถึงในภายหน้า,โลกหน้า , ภพหน้า.

 

อยฺ ญาเณ

รู้ ฯลฯ. .อยติ. .สมย (ปุ.) ความรู้,มติ.

 

อยฺ วทฺธเน

เจริญ ฯลฯ ก.อยติ. .อย (ปุ.,นปุ.) อยน (นปุ.) ความเจริญ,ความดี,ความสุข,ความสบาย.

 

อรฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อรติ. .อร (ปุ.,นปุ.) ดอกบัว,ซี่,ซี่จักร,กำ (ซี่ของล้อรถหรือเกวียน), ส่วนเวลา, เครื่องเล่น.

 

อรฺ วินาเส

ฉิบหาย ฯลฯ. .อรติ. .อริ (ปุ.) ข้าศึก (ศัตรูของบ้านเมือง), ศัตรู.

 

อรหฺ ปูชายํ

เคารพ ฯลฯ. .อรหติ. .อรห (วิ.) ควร,สมควร,เคารพ, นับถือ,บูชา.

 

อลฺ ภูสเน

ตกแต่ง, ตบแต่ง, ประดับ. .อลติ. .อล (นปุ.) การตกแต่ง, ฯลฯ, ความตกแต่ง.

 

อลฺ กลิเล

กัน กั้น ทึบ ตัน ไม่ทะลุ รก ชัฏ. .อลติ. .พฺยาล (ปุ.) สัตว์ร้าย.

 

อลฺ อลิ พนฺธเน

ผูก ฯลฯ. .อลติ. .อลฺล (นปุ.) การผูก , การพัน, การมัด, การรัด, ความพัน.

 

อลฺ อลุลฺ พฺยาปเน

อาบ ซาบ ซึม ชื้น ฯลฯ ก.อลฺลติ. .อลฺล (วิ.) อาบ,ฯลฯ, ดิบ, สด ,ใหม่.

 

อลฺลฺ กลิเล

กัน กั้น ฯลฯ. .อลฺลติ. .อลฺล (นปุ.) การกัน, ฯลฯ.

 

อวฺ รกฺขเณ

เลี้ยง ระวัง ดูแล ฯลฯ ก.อวติ. .อวน (นปุ.) การเลี้ยง,ฯลฯ, ปกครอง, ดูแล, รักษา. วาฏ (ปุ.) ขุม,หลุม,บ่อ.

 

อสฺ สํขิปเน

ย่อ ย่อเข้า. .อสติ. .สมาส (ปุ) การย่อ, การย่อเข้า.

 

อสฺ ภวเน

มี เป็น มีอยู่ เป็นอยู่ อสติ. .สตฺต (ปุ.) ความมี, ความเป็น, ความมีอยู่, ความเป็น. สนฺต (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,จริง,แท้,จริงแท้. สนฺตก (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,อันเป็นของมีอยู่.

 

อสฺ คติทิตฺยาทาเนสุ

ไป ฯลฯ รุ่งเรือง ฯลฯ ถือเอา ฯลฯ ก.อสติ. .อส (ปุ.) บ่า, ไหล่, ภาค, ส่วน, แนว, คอต่อ.

 

อหี คติยํ

ไป ถึง เป็นไป ดำเนิน ดำเนินไป. .อหติ. .อห (ปุ.,นปุ.) วัน.

 

อฬฺ อุคฺคเม

ไปสูง ไปข้างบน ขึ้นไป. .อฬติ. .อฬน (นปุ.) การไปสูง, ฯลฯ.

 

อาณุ เปสนอาณาสุ

ส่ง ส่งไป บังคับ ก.อาณติ. .อาณา (อิต.) การบังคับ,คำสั่ง,คำสั่งบังคับ,อำนาจ , อำนาจปกครอง, อาชญา , อาญา.

 

อาสฺ อุเปสเน

ยับยั้ง นั่ง. .อาสติ. .อาสน (นปุ.) การยับยั้ง, การนั่ง, ที่เป็นที่นั่ง, ที่นั่ง, เครื่องปูรองนั่ง.

 

อิ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิติ, เอติ, อยติ. .เอณ (ปุ.) เนื้อทราย, ระมั่ง, เลียงผา, ปารมี (อิต.) คุณสมบัติเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาอันยังผู้ปฏิบัติให้ถึงซึ่งฝั่ง.เปต (ปุ.) สัตว์ผู้ไปสู่โลกอื่น, สัตว์ผู้ไปสู่โลกหน้า, สัตว์ผู้ไปสู่กำเนิดแห่งเปรต. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้ง, คราว, หน, การ เวลา, ฤดู, โอกาส, สมัย.

 

อิ อชฺฌายเน

ศึกษา เล่าเรียน ท่อง ฯลฯ. .อิติ,เอติ,อยติ. . อชฺฌเยน อชฺฌายน (นปุ.) การศึกษา, ฯลฯ.

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ ทสฺสเน

เห็น ดู เพ่ง พินิจ. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) กางเห็น, ฯลฯ. เวกฺขณ (นปุ.) การเห็นชัด, การตรวจดู, การพิจารณา, ความเห็นชัด, ฯลฯ. ภิกฺขุ (ปุ.) ภิกษุ (ผู้เห็นภัยในสังขาร ผู้เห็นถีบในสังสารวัฏ).

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ องฺกเน

กำหนด หมาย สังเกต. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) การกำหนด, การสังเกต, ความกำหนด, ความสังเกต, เครื่องหมาย.

 

อิขิ อิงฺขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. . อิงฺขติ. .อิงฺขน (นปุ.) การไป, การเป็นไป, การถึง, การบรรลุ.

 

อึคฺ อิคิ อิงฺคฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อึคติ, อิงฺคติ. .อิงฺค (ปุ.) อาการ, ท่าทาง, การเคลื่อนไหว, ความอัศจรรย์, ความรู้. มุติงฺค (ปุ.) กลองสองหน้า, ตะโพน.

 

อิญฺชฺ กมฺปเน

ไหว สั่น รัว ฯลฯ. .อิญฺชติ น.อิญฺชน (นปุ.) อิญฺชนา อิชฺชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ. สมฺมิญฺชิต (นปุ.) การคู้เข้า.

 

อิฏฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิฏติ อิเฏติ เอฏติ. .อิฏน เอฏน (นปุ.) การไป,ฯลฯ.

 

อิทิ อิสฺสริเย

เป็นใหญ่ เป็นใหญ่ยิ่ง ยอดเยี่ยม ก.อินฺทติ. .อินฺท (ปุ.) พระอินทร์.

 

อินฺธ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .อินฺทติ. .อินฺธน (นปุ.) ความเจริญ, ฯลฯ.

 

อิริยฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ. .อิริยติ. .อิริยนา อิริยา (อิต.) ความเป็นไป, ฯลฯ, กิริยา, ท่าทาง

 

อิลฺ กมฺปณ

ไหว ฯลฯ. .อิลติ. .เวลฺลิต (วิ.) ไหว,สั่น,รัว ,เขย่า.

 

อิลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อิลติ. .อีลี (ปุ.) ไม้ตะบอง, ไม้เท้า, อีลน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

อิสฺ อีสฺ คติคหณหึสาสุ

ไป ฯลฯ จับ ฯลฯ เบียดเบียน ฯลฯ. .อิสติ, อีสติ. .อิส (ปุ.) หมี, ค่าง, แรด. อิสิร (ปุ.) ไฟ อิสุ (ปุ.,อิต.) ศร,ลูกศร.

 

อิสฺ กนฺติยํ

รัก รักใคร่ ชอบ ฯลฯ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) ความรัก, ฯลฯ.

 

อิสฺ อญฺเฉ ปริเยสเนวา

ขวนขวาย ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอฏฺฐิ เอสา (อิต.) การขวนขวาย, การค้นหา, การเสาะหา, การแสวงหา, ความขวนขวาย, ฯลฯ.

 

อิสฺ ปตฺถนายํ

ปรารถนา, ฯลฯ. .เอสติ, อิสสติ. .เอสิกา (อิต.) เสาระเนียด.

 

อิสฺสฺ อิสฺสายํ

เกลียดกัน ชิงชัง หึงหวง ริษยา ก.อิสฺสติ. .อิสฺสา (อิตฺ) ความเกลียดกัน, ฯลฯ.

 

อีชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก. อีชติ. อีชน (นปุ.) อันไป,การไป ฯลฯ.

 

อีรฺ วจนคตีสุ

กล่าว ฯลฯ ไป ฯลฯ. .อีรติ. .อีรณ. (นปุ.) การกล่าว,ฯลฯ. การไป, การถึง, ฯลฯ.

 

อีรฺ กมฺปเน

ไหว สั่น สะเทือน กระดิก ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ไหว,เคลื่อนไหว, ฯลฯ.

 

อีรฺ เขปเน

ซัด ขว้าง โยน ทิ้ง ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ซัด, ฯลฯ

 

อีสฺ คเวสเน

ค้นหา แสวงหา ฯลฯ ก.อีสติ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) การค้น ฯลฯ.

 

อีสฺ อิสฺสริเย

ใหญ่ ยิ่ง จอม เป็นใหญ่ เป็นเจ้า ก.อีสติ. .อีส (ปุ.) คนเป็นใหญ่, ฯลฯ.

 

อีหฺ เจตายํ

คิด ดำริ รู้ จงใจ ตั้งใจ ใส่ใจ หมั่น ฯลฯ. .อีหติ. .อีหา (อิต.) ความคิด, ฯลฯ.

 

อีหฺ วฑฺฒเน

เจริญ ฯลฯ. .อีหติ. .อีสาน (นปุ.) ความเจริญ, ความจำเริญ, ความงอกงาม, ฯลฯ.

 

อีหฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ ก.อีหติ. .อีหน (นปุ.) ความเป็นไป, ฯลฯ.

 

อุกฺข เสจเน

รด ราด พรม ประพรม โปรย ล้าง. .อุกขติ. .อุกฺขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว.

 

อุขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุขคติ. .อุขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว, กระถาง.

 

อุฉิ ตณฺหายํ

กระหาย อยาก อยากได้. .อุฉติ. อุเฉติ, อุจฺเฉติ. ซ้อน จ. .อุจฺเฉน (นปุ.) ความกระหาย, ฯลฯ.

 

อุฉิ อุญฺฉฺ คเวสเน

ค้น ค้นหา เสาะ ฯลฯ. .อุญฺฉติ. .อุญฺฉน (นปุ.) อุญฺฉนา (อิต.) การค้น, ฯลฯ.

 

อุชฺ อชฺชเว

ตรง ซื่อ ซื่อตรง สัตย์ซื่อ ก.โอชติ. .โอช (ปุ., นปุ.) กำลัง.

 

อุชฺ โอชฺ ทิตฺติยํ

รุ่งเรือง สว่าง ฯลฯ. .โอชติ. .โอช (ปุ.,นปุ.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

อุชฺฌฺ อุสฺสคฺเค

ปล่อย ละ ละทิ้ง สละ ฯลฯ. .อุชฺฌติ. .อุชฺณน (นปุ.) การปล่อย, ฯลฯ.

 

อุฐฺ อุปฆเต

กระทบ ทำร้าย เบียดเบียน ฆ่า. .โอฐติ น.โอฐน (นปุ.) การกระทบ, ฯลฯ.

 

อุทฺ โมชฺเช

ชื่นชม ยินดี ปลื้มใจ บันเทิง ร่าเริง. .อุทติ. .อุทน (นปุ.) ความชื่นชม,ฯลฯ.

 

อุทฺ อุทิ ปสเว

ไหล ชุ่ม เปียก. .อุทฺทติ.ซ้อน ทฺ. .อุท อุทก (นปุ.) น้ำ.

 

อุทฺรภฺ โภชเน

กิน บริโภค. .อุทฺรภติ. .อุทฺรภิ (ปุ) ทะเล,พระอาทิตย์.

 

อุพฺพ ธารเณ

ทรง ทรงไว้. .อุพฺพติ. .อุพฺพี (อิตฺ) แผ่นดิน.

 

อุพฺพิ หึสายํ

กำจัด เบียดเบียน ฯลฯ. .อุพฺพติ. อุพฺพน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

อุพฺภฺ อุภฺ ปูรเณ

เต็ม เปี่ยม บริบูรณ์. .อุพฺภติ อุภติ. .อุพฺภนา (อิต.) โอภ (ปุ.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุมฺภฺ ปูรเณ

เต็ม ฯลฯ. .อุมฺภติ. .อุมฺภนา (อิต.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุยิ ตนฺตุสนฺตาเน

ทอ ทอผ้า. .อุยติ. .อุยน (นปุ.) อุยนา (อิต.) การทอ, การทอผ้า.

 

อุลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุลติ. . สทฺทูล (ปุ.) เสือโคร่ง,เสือเหลือง.

 

อุสฺ อูสฺ รุชายํ

กำจัด ขจัด เสียดแทง เจ็บไข้. .อุสติ อูสติ. .ปจฺจุส ปจฺจูส (ปุ.) กาลอันขจัดเฉพาะ, กาลอันกำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลเป็นที่กำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลกำจัดเฉพาะซึ่งมืด, เช้า, เช้าตรู่, ใกล้รุ่ง, เวลาใกล้รุ่ง.

 

อุสฺ อุสุ ฑาเห ทาเห วา

เบียดเบียน ร้อน เร่าร้อน กระวนกระวาย ไหม้.แผดเผา. .อุสติ โอสติ. .อุสุม (ปุ.) อุสุมา (อิต.) ไอ, ไอน้ำ, ไออุ่น, ไอชุ่ม , ไออบ, ความร้อน, ฤดูร้อน, อรสุม.

 

อุสูยฺ โทสาวิกรเณ

ขึ้งเคียด ชัง ชิงชัง ริษยา. .อุสูยติ. .อุสฺสุยนา อุสฺสูยนา (อิต.) กิริยาขึ้งเคียด,กิริยาที่ชิงชัง,ความขึ้งเคียด, ฯลฯ.

 

อูหฺ วิตกฺเก

นึก คิด ดำริ ตริ ฯลฯ. .อูหติ. .อูห (ปุ.) ข้อความ, เหตุ, เหตุการณ์. อูหน (นปุ.) อูหา (อิต.) ความนึก, ฯลฯ.

 

อูห ปวตฺติยํ

เป็นไป ไหลไป. .อูหติ น.ปจฺจูห (ปุ.) ภาระอันเป็นไปด้วยสามารถแห่งความเป็นปฏิปักษ์ , ความขัดข้อง, อันตราย.

 

อูหฺ สมฺปิณฺฑเน

ประมวล รวบรวม. .อูหติ. .พยุห พยูห (ปุ.) กระบวน,ขบวน, กระบวนทัพ, กองทัพ, ฝูง, หมวด, หมู่, พวก, ประชุม, กอง, คณะ.

 

เอชฺ จลเน

ไหว หวั่นไหว สั่น. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ.

 

เอชฺ ทิตติยํ

รุ่งเรือง สว่าง กระจ่าง ขาว สวยงาม. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชนา (อิต.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

เอฐุ วิพาธายํ

กำจัด ขจัด เบียดเบียน รบกวน. .เอฐติ. .เอฐน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

เอธฺ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .เอธติ. .เอธ (ปุ.) เชื้อไฟ,ฟืน.

 

เอรฑิ หึสายํ

กำจัด ฯลฯ. .เอรณฺฑติ. .เอรณฺฑ เอรณฺฑก (ปุ.) ระหุ่ง, เทพทาโร (กำจัดโรค).

 

เอสฺ เอสุ ตติยํ

ไป ฯลฯ. .เอสติ เอสฺสติ. กิริยาหลังซ้อน สฺ. .เอสน เอสฺสน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

เอสฺ พุทฺธิยํ

รู้ บรรลุ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) การรู้, การบรรลุ , ความรู้.

 

เอสฺ มคฺคเน อิจฺฉายญฺเจ

ค้น ฯลฯ ปรารถนา อยากได้ ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) ความค้น, ความค้นคว้า, ฯลฯ, ความปรารถนา, ฯลฯ.

 

โอขฺ โสสนปฏิเสเธสุ

ผาก หมาด แห้ง ฯลฯ ห้าม ฯลฯ. . โอขติ. โอขน (นปุ.) ความผาก, ฯลฯ.

 

โอณฺ อปนยเน

นำปราศ นำไปปราศ นำไปเสีย เอาไปเสีย. .โอณติ. .โอณน (นปุ.) การนำ ฯลฯ, ความนำปราศ ฯลฯ.

 

โอปฺ นิฏฺฐุภเน

บ้วน ถ่ม. .โอปติ. โอปน (นปุ.) การบ้วน,การถ่ม.

 

โอปุชิ วิลิมฺปเน

ฉาบ ทา ไล้. .โอปุญฺชติ. .โอปุญฺชน (นปุ.) การฉาบ,การทา,การไล้.

 

โอมา สามตฺติเย

อาจ องอาจ ควร สมควร. .โอมาติ. .โอมาน (นปุ.) ความอาจ, ฯลฯ.

 

โอหฺ จาเค

สละ ให้ ให้ปัน บริจาค. .โอหติ. .โอหน (นปุ.) การสละ, ฯลฯ, ความสละ, ฯลฯ.

 

 

Share this post

Last Updated on Thursday, 25 April 2013 00:24
 
joomla template