logotype
คาถาธรรมบท_ยมกวรรคที่ ๑

. มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา,
มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, ภาสติ วา กโรติ วา,
ตโต นํ ทุกฺขมเนฺวติ, จกฺกํว วหโต ปทํ. (:)

ธรรมทั้งหลายมีใจเป็นหัวหน้า

มีใจประเสริฐที่สุด สำเร็จแล้วแต่ใจ

ถ้าบุคคลมีใจอันโทษประทุษร้ายแล้ว

กล่าวอยู่ก็ตาม ทำอยู่ก็ตาม

ทุกข์ย่อมไปตามบุคคลนั้น เพราะทุจริต๓ อย่างนั้น

เหมือนล้อหมุนไปตามรอยเท้าโค ตัวลากเกวียนไปอยู่ ฉะนั้น.

.

มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา,
มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา,
ตโต นํ สุขมเนฺวติ, ฉายาว อนุปายินี. (:)

ธรรมทั้งหลายมีใจเป็นหัวหน้า

มีใจประเสริฐที่สุด สำเร็จแล้วแต่ใจ

ถ้าบุคคลมีใจผ่องใส กล่าวอยู่ก็ตามทำอยู่ก็ตาม

สุขย่อมไปตามบุคคลนั้น เพราะสุจริต ๓ อย่าง

เหมือนเงามีปรกติไปตาม ฉะนั้น.

.

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม,
เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสํ น สมฺมติ. (:)

ก็ชนเหล่าใดเข้าไปผูกเวรไว้ว่า

คนโน้นด่าเรา คนโน้นได้ตีเรา

คนโน้นได้ชนะเรา คนโน้นได้ลักสิ่งของๆ เรา ดังนี้

เวรของชนเหล่านั้นย่อมไม่ระงับ.

.

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม,
เย จ ตํ นูปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสูปสมฺมติ. (:)

ส่วนชนเหล่าใดไม่เข้าไปผูกเวรไว้ว่า

คนโน้นด่าเรา คนโน้นได้ตีเรา

คนโน้นได้ชนะเรา คนโน้นได้ลักสิ่งของๆ เรา ดังนี้

เวรของชนเหล่านั้นย่อมระงับ.

.

น หิ เวเรน เวรานิ, สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ,
อเวเรน จ สมฺมนฺติ, เอส ธมฺโม สนนฺตโน. (:)

 

ในกาลไหนๆ เวรในโลกนี้

ย่อมไม่ระงับเพราะเวรเลย

แต่ย่อมระงับเพราะความไม่จองเวร

ธรรมนี้เป็นของเก่า.

.

ปเร จ น วิชานนฺติ, มยเมตฺถ ยมามฺหเส,
เย จ ตตฺถ วิชานนฺติ, ตโต สมฺมนฺติ เมธคา. (:)

ก็ชนเหล่าอื่นไม่รู้สึกว่า

พวกเราย่อมยุบยับในท่ามกลางสงฆ์นี้

ส่วนชนเหล่าใด ในท่ามกลางสงฆ์นั้น ย่อมรู้สึก

ความหมายมั่นย่อมระงับจากชนเหล่านั้น.

.

สุภานุปสฺสึ วิหรนฺตํ, อินฺทฺริเยสุ อสํวุตํ,
โภชนมฺหิ จามตฺตญฺญุํ,, กุสีตํ หีนวีริยํ,
ตํ เว ปสหติ มาโร, วาโต รุกฺขํว ทุพฺพลํ. (:)

มารย่อมรังควาญบุคคลผู้มีปรกติเห็นอารมณ์ว่างาม

ผู้ไม่สำรวมแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย

ไม่รู้ประมาณในโภชนะ

เกียจคร้าน มีความเพียรเลว

เหมือนลมระรานต้นไม้ที่ทุรพล ฉะนั้น.

. อสุภานุปสฺสึ วิหรนฺตํ, อินฺทฺริเยสุ สุสํวุตํ,
โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญุํ, สทฺธํ อารทฺธวีริยํ,
ตํ เว นปฺปสหติ มาโร, วาโต เสลํว ปพฺพตํ. (:)

มารย่อมรังควาญไม่ได้ซึ่งบุคคลผู้มี

ปรกติเห็นอารมณ์ว่าไม่งามอยู่

สำรวมดีแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย

รู้ประมาณในโภชนะ

มีศรัทธา ปรารภความเพียร

เหมือนลมระรานภูเขาหินไม่ได้ ฉะนั้น.

.

อนิกฺกสาโว กาสาวํ, โย วตฺถํ ปริทเหสฺสติ
อเปโต ทมสจฺเจน, น โส กาสาวมรหติ. (:)

ผู้ใดยังไม่หมดกิเลสดุจน้ำฝาด

ปราศจากทมะและสัจจะจักนุ่งห่มผ้า

กาสายะผู้นั้นไม่ควรเพื่อจะนุ่งห่มผ้ากาสายะ.

๑๐.

โย จ วนฺตกสาวสฺส, สีเลสุ สุสมาหิโต,
อุเปโต ทมสจฺเจน, ส เว กาสาวมรหติ. (:๑๐)

ส่วนผู้ใดมีกิเลสดุจน้ำฝาดอันคายแล้ว

ตั้งมั่นแล้วในศีลประกอบด้วยทมะและสัจจะ

ผู้นั้นแลย่อมควรเพื่อจะนุ่งห่มผ้ากาสาวะ.

๑๑.

อสาเร สารมติโน, สาเร จาสารทสฺสิโน,
เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ, มิจฺฉาสงฺกปฺปโคจรา. (:๑๑)

ชนเหล่าใดมีความรู้ในธรรมอันหาสาระมิได้ว่าเป็นสาระ

และมีปกติเห็นในธรรมอันเป็นสาระ ว่าไม่เป็นสาระ

ชนเหล่านั้นมีความดำริผิดเป็นโคจร

ย่อมไม่บรรลุธรรมอันเป็นสาระ.

๑๒.

สารญฺจ สารโต ญตฺวา, อสารญฺจ อสารโต,
เต สารํ อธิคจฺฉนฺติ, สมฺมาสงฺกปฺปโคจรา. (:๑๒)

ชนเหล่าใดรู้ธรรมอันเป็นสาระ โดยความเป็นสาระ

และรู้ธรรมอันหาสาระมิได้ โดยความเป็นธรรมอันหาสาระมิได้

ชนเหล่านั้นมีความดำริชอบเป็นโคจร

ย่อมบรรลุธรรมอันเป็นสาระ.

๑๓.

ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ, วุฏฺฐี สมติวิชฺฌติ,
เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ, ราโค สมติวิชฺฌติ. (:๑๓)

ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่บุคคลมุงไม่ดี ฉันใด

ราคะย่อมรั่วรดจิตที่บุคคลไม่อบรมแล้ว ฉันนั้น.

๑๔.

ยถา อคารํ สุจฺฉนฺนํ, วุฏฺฐี น สมติวิชฺฌติ,
เอวํ สุภาวิตํ จิตฺตํ, ราโค น สมติวิชฺฌติ. (:๑๔)

ฝนย่อมไม่รั่วรดเรือนที่บุคคลมุงดี ฉันใด

ราคะย่อมไม่รั่วรดจิตที่บุคคลอบรมดีแล้วฉันนั้น.

๑๕.

อิธ โสจติ เปจฺจ โสจติ,

ปาปการี อุภยตฺถ โสจติ,
โส โสจติ โส วิหญฺญติ,

ทิสฺวา กมฺมกิลิฏฺฐมตฺตโน. (:๑๕)

บุคคลผู้ทำบาปย่อมเศร้าโศกในโลกนี้

ย่อมเศร้าโศกในโลกหน้า

ย่อมเศร้าโศกในโลกทั้งสอง

บุคคลผู้ทำบาปนั้นย่อมเศร้าโศก

บุคคลผู้ทำบาปนั้นเห็นกรรมที่เศร้าหมอง

ของตนแล้ว ย่อมเดือดร้อน.

๑๖.

อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ,

กตปุญฺโญ อุภยตฺถ โมทติ,
โส โมทติ โส ปโมทติ,

ทิสฺวา กมฺมวิสุทฺธิมตฺตโน. (:๑๖)

ผู้ทำบุญไว้แล้วย่อมบันเทิงในโลกนี้

ย่อมบันเทิงในโลกหน้า

ย่อมบันเทิงในโลกทั้งสอง

ผู้ทำบุญไว้แล้วนั้นย่อมบันเทิง

ผู้ทำบุญไว้แล้วนั้นเห็นความ

บริสุทธิ์แห่งกรรมของตนแล้ว

ย่อมบันเทิงอย่างยิ่ง.

๑๗.

อิธ ตปฺปติ เปจฺจ ตปฺปติ,

ปาปการี อุภยตฺถ ตปฺปติ,
ปาปํ เม กตนฺติ ตปฺปติ,

ภิยฺโย ตปฺปติ ทุคฺคตึ คโต. (:๑๗)

บุคคลผู้ทำบาปย่อมเดือดร้อนในโลกนี้

ย่อมเดือดร้อนในโลกหน้า

ย่อมเดือดร้อนในโลกทั้งสอง

บุคคลผู้ทำบาปนั้นย่อมเดือดร้อนว่า

บาปเราทำแล้ว บุคคลผู้ทำบาปนั้นไปสู่ทุคติแล้ว

ย่อมเดือดร้อนโดยยิ่ง.

๑๘.

อิธ นนฺทติ เปจฺจ นนฺทติ,

กตปุญฺโญ อุภยตฺถ นนฺทติ,
ปุญฺญํ เม กตนฺติ นนฺทติ,

ภิยฺโย นนฺทติ สุคตึ คโต. (:๑๘)

ผู้ทำบุญไว้แล้วย่อมเพลิดเพลินในโลกนี้

ย่อมเพลิดเพลินในโลกหน้า

ย่อมเพลิดเพลินในโลกทั้งสอง

ผู้ทำบุญไว้แล้วย่อมเพลิดเพลินว่า

บุญอันเราทำไว้แล้ว ผู้ทำบุญไว้แล้วนั้นไปสู่สุคติ

ย่อมเพลิดเพลินโดยยิ่ง.

๑๙.

พหุมฺปิ เจ สหิตภาสมาโน,
น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต,
โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ,
น ภาควา สามญฺญสฺส โหติ. (:๑๙)

หากว่านรชนกล่าวคำอันมีประโยชน์แม้มาก

แต่เป็นผู้ไม่ทำกรรมอันการกบุคคลพึงกระทำ

เป็นผู้ประมาทแล้วไซร้ นรชนนั้นย่อมไม่เป็น

ผู้มีส่วนแห่งคุณเครื่องความเป็นสมณะ ประดุจ

นายโคบาลนับโคของชนเหล่าอื่น

ย่อมไม่มีส่วนแห่งปัญจโครส ฉะนั้น.

๒๐.

อปฺปมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน,
ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี,
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ,
สมฺมปฺปชาโน สุวิมุตฺตจิตฺโต,
อนุปาทิยาโน อิธ วา หุรํ วา,
ส ภาควา สามญฺญสฺส โหติ. (:๒๐)


ยมกวคฺโค ปฐโม.

หากว่านรชนกล่าวคำอันมีประโยชน์แม้น้อย

ย่อมประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ละราคะ โทสะ

และโมหะแล้ว รู้ทั่วโดยชอบ มีจิตหลุดพ้นด้วยดีแล้ว

ไม่ถือมั่นในโลกนี้หรือในโลกหน้า นรชนนั้นย่อมเป็น

ผู้มีส่วนแห่งคุณเครื่องความเป็นสมณะ.

จบยมกวรรคที่ ๑

 

image1 image2 image3
Home Pāliroom-3 (อาขยาตกัณฑ์) พจนานุกรมธาตุ ๑ หมวดภูธาตุ (๑) อกฺ-โอหฺ

Main Menu

Print E-mail

พจนานุกรมธาตุ เรียงตามหมวดธาตุ

ถ้าจำไม่ผิดพจนานุกรมฉบับนี้ คือ พจนานุกรมธาตุ "ฉบับธรรมเจดีย์" ที่กระผมบังเอิญไปพบเข้าในเว็บไซต์ของวัดมหาธาตุ จังหวัดเพชรบูรณ์เมื่อนานมาแล้ว ต้นฉบับเดิมเป็นไฟล์เอ็กเซล เป็นพจนานุกรมฉบับที่มีความยสมบูรณ์อัดแน่นไปด้วยสาระค่อนข้างจะบริบูรณ์มาก ซึ่งผมได้ใช้เป็นคู่มือในการค้นคว้ามในยามติดขัด รู้สึกประทับใจ และประหลาดใจมากในความอุตสาหะพยายามของผู้รวบรวมที่ทำได้อย่างพิสดารละเอียดอ่อน เป็นระเบียบ สละสลวย หลากหลาย หาได้น้อยมากที่จะพบในยุคนี้ ผมกราบคารวะในความเป็นผู้คงแก่เรียนของท่านผู้เรียบเรียงไว้ ณ ที่นี้ และพร้อมกันนี้ขออนุญาตนำมาเผยแผ่เพื่อเป็นประโยชน์แก่ชนรุ่นหลังที่ยังขาดโอกาส ที่สำคัญที่สุดคือเพื่อให้การศึกษาภาษาบาลีมีความเจริญรุ่งเรืองสืบต่อไป อ้นจะเป็นอุปการะแก่การสืบทอดทีถูกต้องตำรงมั่นแห่งพระพุทธศาสนาอันประเสริฐตราบสิ้นกาลนานแล (เอกสารชุดนี้ผมได้รวมไว้ใน ห้องบาลี ๓ -อาขายตกัณฑ์)

 

๑ หมวด ภู ธาตุ

 

อกฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ดำเนินไป ถึง บรรลุ อกติ. .อกฺข (ปุ.) คะแนน เกวียน กลุ่ม,ดุม,เพลา,เพลารถ. อกฺข อกฺขก (ปุ) ไหปลาร้า,รากขวัญ,กระดูกคร่อมต้นคอ.

 

อกฺ กุฎิลคติยํ

คด โค้งโกง งอ บิด บิดเป็นเกลียว ก.อกติ น.อกฺข(ปุ.) ลูกบาสก์ ลูกสกา,ลูกขลุบ,ลูกเต๋า,การพนัน.

 

อกฺขฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มอง. .อกฺขติ. .อกฺข. .อกฺข. (ปุ.) ศาล (สถานที่ตัดสินคดี). อกฺข (นปุ) ตา,ดวงตา,อินทรีย์.

 

อกฺขฺ อพฺยตฺตทสฺสเน

เห็นแจ้ง เห็นแจ่มแจ้ง ฯลฯ ก.อกฺขติ. .อกฺข (ปุ.) ศาล. อกฺขิ (นปุ) ตา.ดวงตา,นัยน์ตา (หมายเอาลูกตาที่กลอกไปมา)

 

อกฺข สงฺฆาเต

เบียดกัน ติดต่อกัน รวมกัน คละ คละกัน ระคน ปนกัน ก.อกฺขติ น. อกฺขน (นปุ) การเบียดกัน ฯลฯ

 

อกิ อํกฺ อฺงฺกฺ ลกฺขเน ปริจเฉเท วา

กำหนด หมาย เครื่องหมาย คุณภาพ ก.อํกติ องฺกติ. .อํก องฺก (ปุ.) เครื่องหมาย,รอย,สาย,แถว,แนว,รายเรื่อง,ส่วน,องก์ (เรื่อง ฉาก หนึ่งๆของละคร).

 

อกิ อํกฺ องฺกฺ คมเน

ไป เดิน เดินไป ดำเนิน ฯลฯ ก.อํกติ องฺกติ. นอํก องฺก (ปุ.) ตัก,พก,เอว,สะเอว,ข้าง,สีข้าง,บั้น,บั้นเอว,แขน,ไหล่,คบไม้,ที่,ตรา,หน้า (หน้าหนึ่งๆของหนังสือ).

 

อคฺ กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ,ลำเอียง , ไม่เที่ยงธรรม. .อคติ. .อคติ (อิต.) ความลำเอียง, ความไม่เที่ยงธรรม, ความไม่ยุติธรรม, ความไม่ชอบธรรม.

 

อคฺค กุฎิลคติยํ

คด, ฯลฯ. .อคฺคติ. .อคฺคล อคฺคฬ (นปุ) ผ้าปะ,ผ้าดาม,ลิ่ม,สลัก,กลอน,กลอนประตู. อคฺคิ อคฺคินิ (ปุ.) ไฟ,เปลวไป.

 

อคฺค ทาเน

สละให้ บริจาค ก.อคฺคติ. .อคฺคน (นปุ.) การสละ,ฯลฯ.

 

อคฺฆฺ อคฺฆเน

ค่า มีค่า มีราคา ก.อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆิย (ปุ.,นปุ.) ค่า,ราคา.

 

อคฺฆฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อคฺฆติ. .อคฺฆ อคฺฆนิย (ปุ.,นปุ,) เครื่องบูชา, เครื่องต้อนรับแขก, ของรับแขก.

 

อคิ องฺคฺ คติยํ

ไป เดิน เดินไป ฯลฯ. .องฺคติ. .องฺค. (นปุ.) ส่วน,ชั้น,พื้น , เหตุ,เหตุการณ์ , ตัว , สรีระ , อวัยวะ , อาการ , อินทรีย์ , องค์ . องคณ (นปุ.) กิเลสชาตเป็นเครื่องยังสัตว์ให้ถึงภพน้อยภพใหญ่, กิเลสเพียงดังเนิน, กิเลสยวนใจ, กิเลสเครื่องยียวน, มลทิน , เปลือกตม , เนิน , ลาน , ลานข้าว, ที่ว่าง, ที่โล่งแจ้ง, ภูมิภาค. องฺคุลิ องฺคุลี (อิต) นิ้ว,นิ้วมือ

 

อํหฺ คติยํ

ไป ฯลฯ เลื้อย เลื้อยไป ก.อํหติ. .อหิ (ปุ.) งู.

 

อจฺจ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง ฯลฯ ก.อจฺจติ น.อจฺจน (นปุ.) อจฺจนา (อิต.) การเซ่น,การสรวง,การบูชา,การยกย่อง,ความนับถือ. อจฺจิ (อิต.) ไฟ,เปลวไฟ,รัศมี,แสง,แสงสว่าง,แสงไฟ.

 

อจฺฉฺ ทสฺสเน

เห็น ดู แล แลดู มองดู ก.อจฺฉติ น.อจฺฉิ (นปุ.) ตา,นัยน์ตา.

 

อจฺฉฺ ปสวเน พฺยาปเน วา

เอิบอาบ, ซาบซ่าน, ซาบซึม ไหลไป. .อจฺฉติ. อจฺฉิ (นปุ.)ไฟ,เปลวไป,แสง,แสงไฟ,รัศมี.

 

อชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อชติ. .อช (ปุ.) แกะ, แพะ. อชิน (นปุ.) หนัง, หนังสัตว์รองนั่งของนักพรต.อาชิ (อิต.) สงคราม. ปาชิตุ (ปุ.) คนขับ,คนขับรถ,สารถี. สคฺค (ปุ.) สวรรค์. สมาช (นปุ.) การประชุม. ที่เป็นที่ประชุม, ที่ประชุม,สมาคม. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม, บริษัท.

 

อชฺ ขิปเน

ซัดไป, ขว้างไป พุ่งไป ยิงไป เหวี่ยงไป. .อชติ. .ปาจน (นปุ.) ปฏัก,ประตัก.

 

อชุชฺ ปติสชฺชเน

ตระเตรียม จัดแจง ตกแต่ง ตบแต่ง ประดับ. . อชฺชติ. .อชฺชน (นปุ.) การตระเตรียม, ฯลฯ.

 

อฉิ อายาเม

ฉุด ชัก ฉุดมา ชักมา. .อญฺฉติ. .อญฺฉน (นปุ.) การฉุด ฯลฯ.

 

อญฺจ พฺยยคติยํ

ฉิบหาย เปลี่ยนแปลง พินาศ. .อญฺจติ.

 

คญฺจิ อญฺจุ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อญฺจติ. .อญฺจน (นปุ.) การไป, การถึง, การเป็นไป.

 

อญฺจฺ อญฺจุ ปูชเน

เคารพ ฯลฯ. .อญฺจติ อญฺจน (นปุ.) การเคารพ, ฯลฯ. ไป ฯลฯ. .อญฺชติ. .พฺยญฺชน วฺยญฺชน (นปุ.) กับ, กับข้าว, แกง. สมชฺชา (อิต.) ภูมิที่ประชุม,บริษัท.

 

อญฺช วินาสปรินาเมสุ

ฉิบหาย, พินาศ ,เปลี่ยนแปลง. .อญฺชติ.

 

อญฺชฺ วฺยตฺติยํ

แจ้ง, แจ่มแจ้ง , แจ้งชัด , ชัดแจ้ง , เฉียบแหลม. .อญฺชติ.

 

อญฺชุ ปกาสณ

ประกาศ, ป่าวร้อง , ปรากฏ ก.อญฺชติ.

 

อญฺชฺ มกฺขเน

ทา ไล้ หยอด. .อญฺชติ. .อญชน (นปุ.) ยาสำหรับหยอดตา, ยาหยอดตา , ยาทาตา, ยาล้างตา , ยาตา, เครื่องหยอดตา.

 

อญฺชฺ คติกนฺตีสุ

ไป, ฯลฯ, รัก, ฯลฯ. .อญฺชติ.

 

อญฺช อายาเม

ฉุด, ชัก, ฯลฯ. .อญฺชติ. .อญฺชน (นปุ.) การชัก ฯลฯ, เครื่องกลึง.

 

อฏฺ คติยํ

ไป,ฯลฯ. .อฏติ. .อฏวี (อิต.) ป่า, ดง, พง, ป่าใหญ่. อฏนี อฏฺฎนิ อฏฺฎนี (อิต.) แม่แคร่, แม่แคร่เตียง. นิสาฏ (ปุ.) ยักษ์ร้าย, ผีเสื้อน้ำ, รากษส.

 

อฏฺ หายเน

เสื่อม,สิ้น, ฯลฯ. .อฏติ. .อฏน (นปุ.) อฏนา (อิต.) ความเสื่อม,ความสิ้น,ความเลว,ความทราม,ความทรุดโทรม,การเสื่อม, ฯลฯ.

 

อฏฺฏฺ อนาทเร

ไม่เอื้อ, ฯลฯ. .อฏฺฎติ. .อฏฺฎิ (อิต.) ความไม่เอื้อ,ความไม่เอื้อเฟื้อ,ความไม่เอาใจใส่,ความเบื่อหน่าย, ฯลฯ, ความเบียดเบียน, ความบีบคั้น, ความเจ็บไข้,โรค,แผล.

 

อฐิ คมเน

ไป,ฯลฯ. .อณฺฐติ. .อณฺฐน (นปุ.) อันไป, ฯลฯ, การไป, ฯลฯ.

 

อฑฺฑฺ อภิโยเค

แต่งขึ้น, ปรุงขึ้น, ประกอบให้เหมาะสม. .อฑฺฑติ. . อฑฺฑร (นปุ.) การแต่งขึ้น.

 

อณฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อณติ. .อณ อณก (ปุ.) การออกเสียง,การอ่าน,การท่อง,การสวด,การสาธยาย.

 

อฑิ อณฺฑฺ อณฺฑิ อณฺฑตฺเถ

ออกไข่..อณฺฑติ. .อณฺฑ (นปุ.) ไข่,ฟอง,ฝัก,อัณฑะ (ไข่ของชาย),กระโปก.

 

อตฺ สาตจฺจคมเน

เป็นไปติดต่อ,ติดต่อ,ติดต่อกัน, ฯลฯ. .อตติ. .อตสี (อิต.) ฝ้าย.

 

อติ พนฺธเน

ผูก,พัน , มัด , รัด. .อนฺตติ. . อนฺตร (นปุ.) ระยะ,ระหว่าง, ระแวก.

 

อทฺ ภกฺขเณ

กิน, เคี้ยว, ฯลฯ. .อทติ น.อทน (นปุ.) การกิน, ฯลฯ, เครื่องกิน, ของกิน, ของบริโภค.

 

อทฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อทติ.อทน (นปุ.) การไป,การถึง, การเป็นไป, ความเป็นไป.

 

อทฺ ยาจเน

ขอ , ร้องขอ, วิงวอน. .อทติ. .อทน (นปุ.) การขอ,ฯลฯ.

 

อนฺ ปาณเน

หายใจ เป็นอยู่ มีชีวิต. .อนติ. .อาน (นปุ.) ลมหายใจออก ลมหายใจเข้า ก็แปล อุ. อานาปานสติ สติกำหนดลมหายใจเข้าและลมหายใจออก.

 

อพฺพฺ คุมฺเพ

เป็นพุ่ม, เป็นกลุ่ม, เป็นก้อน. .อพฺพติ. .อพฺพน (นปุ.) ความเป็นพุ่ม, ฯลฯ.

 

อพฺพฺ หึสาคตีสุ

เบียดเบียน, ฯลฯ, ไป, ฯลฯ. .อพฺพติ. .นิรพฺพุท (นปุ.) นิรัพพุทะ ชื่อมาตรนับ คือเลข ๑ มีสูญตามหลัง ๖๓ สูญ.

 

อพฺภฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อพฺภติ. .อพฺภ (ไตรลิงค์) เมฆ, หมอก, อากาศ, ท้องฟ้า.

 

อมฺ คมเน

ไป, ฯลฯ. .อมติ. .อมตฺต (นปุ.) ภาชนะ, ภาชนะสามัญ. อมฺภ (ปุ.) หิน,ก้อน,ศิลา . อมร (ปุ.) อมรา (อิต.) ปลาไหล. อมฺพ (ปุ.) มะม่วง. วายาม (ปุ.) ความขยัน, ฯลฯ.

 

อมฺ ปูชายํ

เคารพ ยกย่อง นับถือ บูชา. .อมติ, .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ สทฺเท

ออกเสียง, ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพ (นปุ.) น้ำ. อมฺพร (นปุ.) อากาศ, กลางหาว.

 

อพิ อมฺพฺ ตุฏฺฐิยํ

ชื่นชม แช่มชื่น พอใจ ฯลฯ. .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่.

 

อพิ อมฺพฺ ปาลเน

เลี้ยง ระวัง ฯลฯ, .อมฺพติ. .อมฺพา (อิต.) แม่. อมฺพร (นปุ.) ผ้า,ผ้านุ่ง.

 

อยฺ คมเน พฺยตฺตเย วา

ไป ฯลฯ. .อยติ. .ปาย (ปุ.) การไป, ฯลฯ. วิปริยาย (ปุ.) ความแปรปรวน, ความตรงกันข้าม. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้งครา, คราว, หน, กาล, เวลา,ฤดู, โอกาส, การได้,การถึง, ความพร้อมเพรียงแห่งเหตุ, การณะ,เหตุ, การประชุม, หมวด, หมู่, กอง, คณะ. สมฺปราย (ปุ.) โลกอันสัตว์พึงถึงในภายหน้า,โลกหน้า , ภพหน้า.

 

อยฺ ญาเณ

รู้ ฯลฯ. .อยติ. .สมย (ปุ.) ความรู้,มติ.

 

อยฺ วทฺธเน

เจริญ ฯลฯ ก.อยติ. .อย (ปุ.,นปุ.) อยน (นปุ.) ความเจริญ,ความดี,ความสุข,ความสบาย.

 

อรฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อรติ. .อร (ปุ.,นปุ.) ดอกบัว,ซี่,ซี่จักร,กำ (ซี่ของล้อรถหรือเกวียน), ส่วนเวลา, เครื่องเล่น.

 

อรฺ วินาเส

ฉิบหาย ฯลฯ. .อรติ. .อริ (ปุ.) ข้าศึก (ศัตรูของบ้านเมือง), ศัตรู.

 

อรหฺ ปูชายํ

เคารพ ฯลฯ. .อรหติ. .อรห (วิ.) ควร,สมควร,เคารพ, นับถือ,บูชา.

 

อลฺ ภูสเน

ตกแต่ง, ตบแต่ง, ประดับ. .อลติ. .อล (นปุ.) การตกแต่ง, ฯลฯ, ความตกแต่ง.

 

อลฺ กลิเล

กัน กั้น ทึบ ตัน ไม่ทะลุ รก ชัฏ. .อลติ. .พฺยาล (ปุ.) สัตว์ร้าย.

 

อลฺ อลิ พนฺธเน

ผูก ฯลฯ. .อลติ. .อลฺล (นปุ.) การผูก , การพัน, การมัด, การรัด, ความพัน.

 

อลฺ อลุลฺ พฺยาปเน

อาบ ซาบ ซึม ชื้น ฯลฯ ก.อลฺลติ. .อลฺล (วิ.) อาบ,ฯลฯ, ดิบ, สด ,ใหม่.

 

อลฺลฺ กลิเล

กัน กั้น ฯลฯ. .อลฺลติ. .อลฺล (นปุ.) การกัน, ฯลฯ.

 

อวฺ รกฺขเณ

เลี้ยง ระวัง ดูแล ฯลฯ ก.อวติ. .อวน (นปุ.) การเลี้ยง,ฯลฯ, ปกครอง, ดูแล, รักษา. วาฏ (ปุ.) ขุม,หลุม,บ่อ.

 

อสฺ สํขิปเน

ย่อ ย่อเข้า. .อสติ. .สมาส (ปุ) การย่อ, การย่อเข้า.

 

อสฺ ภวเน

มี เป็น มีอยู่ เป็นอยู่ อสติ. .สตฺต (ปุ.) ความมี, ความเป็น, ความมีอยู่, ความเป็น. สนฺต (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,จริง,แท้,จริงแท้. สนฺตก (วิ.) มีอยู่,เป็นอยู่,อันเป็นของมีอยู่.

 

อสฺ คติทิตฺยาทาเนสุ

ไป ฯลฯ รุ่งเรือง ฯลฯ ถือเอา ฯลฯ ก.อสติ. .อส (ปุ.) บ่า, ไหล่, ภาค, ส่วน, แนว, คอต่อ.

 

อหี คติยํ

ไป ถึง เป็นไป ดำเนิน ดำเนินไป. .อหติ. .อห (ปุ.,นปุ.) วัน.

 

อฬฺ อุคฺคเม

ไปสูง ไปข้างบน ขึ้นไป. .อฬติ. .อฬน (นปุ.) การไปสูง, ฯลฯ.

 

อาณุ เปสนอาณาสุ

ส่ง ส่งไป บังคับ ก.อาณติ. .อาณา (อิต.) การบังคับ,คำสั่ง,คำสั่งบังคับ,อำนาจ , อำนาจปกครอง, อาชญา , อาญา.

 

อาสฺ อุเปสเน

ยับยั้ง นั่ง. .อาสติ. .อาสน (นปุ.) การยับยั้ง, การนั่ง, ที่เป็นที่นั่ง, ที่นั่ง, เครื่องปูรองนั่ง.

 

อิ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิติ, เอติ, อยติ. .เอณ (ปุ.) เนื้อทราย, ระมั่ง, เลียงผา, ปารมี (อิต.) คุณสมบัติเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาเป็นเครื่องถึงซึ่งฝั่ง, ปฏิปทาอันยังผู้ปฏิบัติให้ถึงซึ่งฝั่ง.เปต (ปุ.) สัตว์ผู้ไปสู่โลกอื่น, สัตว์ผู้ไปสู่โลกหน้า, สัตว์ผู้ไปสู่กำเนิดแห่งเปรต. สมย (ปุ.) ขณะ, ครั้ง, คราว, หน, การ เวลา, ฤดู, โอกาส, สมัย.

 

อิ อชฺฌายเน

ศึกษา เล่าเรียน ท่อง ฯลฯ. .อิติ,เอติ,อยติ. . อชฺฌเยน อชฺฌายน (นปุ.) การศึกษา, ฯลฯ.

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ ทสฺสเน

เห็น ดู เพ่ง พินิจ. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) กางเห็น, ฯลฯ. เวกฺขณ (นปุ.) การเห็นชัด, การตรวจดู, การพิจารณา, ความเห็นชัด, ฯลฯ. ภิกฺขุ (ปุ.) ภิกษุ (ผู้เห็นภัยในสังขาร ผู้เห็นถีบในสังสารวัฏ).

 

อิกฺขฺ อิกฺขุ องฺกเน

กำหนด หมาย สังเกต. .อิกฺขติ. .อิกฺขณ อิกฺขน (นปุ.) การกำหนด, การสังเกต, ความกำหนด, ความสังเกต, เครื่องหมาย.

 

อิขิ อิงฺขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. . อิงฺขติ. .อิงฺขน (นปุ.) การไป, การเป็นไป, การถึง, การบรรลุ.

 

อึคฺ อิคิ อิงฺคฺ คติยํ

ไป, ฯลฯ. .อึคติ, อิงฺคติ. .อิงฺค (ปุ.) อาการ, ท่าทาง, การเคลื่อนไหว, ความอัศจรรย์, ความรู้. มุติงฺค (ปุ.) กลองสองหน้า, ตะโพน.

 

อิญฺชฺ กมฺปเน

ไหว สั่น รัว ฯลฯ. .อิญฺชติ น.อิญฺชน (นปุ.) อิญฺชนา อิชฺชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ. สมฺมิญฺชิต (นปุ.) การคู้เข้า.

 

อิฏฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อิฏติ อิเฏติ เอฏติ. .อิฏน เอฏน (นปุ.) การไป,ฯลฯ.

 

อิทิ อิสฺสริเย

เป็นใหญ่ เป็นใหญ่ยิ่ง ยอดเยี่ยม ก.อินฺทติ. .อินฺท (ปุ.) พระอินทร์.

 

อินฺธ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .อินฺทติ. .อินฺธน (นปุ.) ความเจริญ, ฯลฯ.

 

อิริยฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ. .อิริยติ. .อิริยนา อิริยา (อิต.) ความเป็นไป, ฯลฯ, กิริยา, ท่าทาง

 

อิลฺ กมฺปณ

ไหว ฯลฯ. .อิลติ. .เวลฺลิต (วิ.) ไหว,สั่น,รัว ,เขย่า.

 

อิลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก.อิลติ. .อีลี (ปุ.) ไม้ตะบอง, ไม้เท้า, อีลน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

อิสฺ อีสฺ คติคหณหึสาสุ

ไป ฯลฯ จับ ฯลฯ เบียดเบียน ฯลฯ. .อิสติ, อีสติ. .อิส (ปุ.) หมี, ค่าง, แรด. อิสิร (ปุ.) ไฟ อิสุ (ปุ.,อิต.) ศร,ลูกศร.

 

อิสฺ กนฺติยํ

รัก รักใคร่ ชอบ ฯลฯ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) ความรัก, ฯลฯ.

 

อิสฺ อญฺเฉ ปริเยสเนวา

ขวนขวาย ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอฏฺฐิ เอสา (อิต.) การขวนขวาย, การค้นหา, การเสาะหา, การแสวงหา, ความขวนขวาย, ฯลฯ.

 

อิสฺ ปตฺถนายํ

ปรารถนา, ฯลฯ. .เอสติ, อิสสติ. .เอสิกา (อิต.) เสาระเนียด.

 

อิสฺสฺ อิสฺสายํ

เกลียดกัน ชิงชัง หึงหวง ริษยา ก.อิสฺสติ. .อิสฺสา (อิตฺ) ความเกลียดกัน, ฯลฯ.

 

อีชฺ คติยํ

ไป ฯลฯ ก. อีชติ. อีชน (นปุ.) อันไป,การไป ฯลฯ.

 

อีรฺ วจนคตีสุ

กล่าว ฯลฯ ไป ฯลฯ. .อีรติ. .อีรณ. (นปุ.) การกล่าว,ฯลฯ. การไป, การถึง, ฯลฯ.

 

อีรฺ กมฺปเน

ไหว สั่น สะเทือน กระดิก ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ไหว,เคลื่อนไหว, ฯลฯ.

 

อีรฺ เขปเน

ซัด ขว้าง โยน ทิ้ง ก.อีรติ. .อีรณ (วิ.) ซัด, ฯลฯ

 

อีสฺ คเวสเน

ค้นหา แสวงหา ฯลฯ ก.อีสติ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) การค้น ฯลฯ.

 

อีสฺ อิสฺสริเย

ใหญ่ ยิ่ง จอม เป็นใหญ่ เป็นเจ้า ก.อีสติ. .อีส (ปุ.) คนเป็นใหญ่, ฯลฯ.

 

อีหฺ เจตายํ

คิด ดำริ รู้ จงใจ ตั้งใจ ใส่ใจ หมั่น ฯลฯ. .อีหติ. .อีหา (อิต.) ความคิด, ฯลฯ.

 

อีหฺ วฑฺฒเน

เจริญ ฯลฯ. .อีหติ. .อีสาน (นปุ.) ความเจริญ, ความจำเริญ, ความงอกงาม, ฯลฯ.

 

อีหฺ วตฺตเน

เป็นไป เป็นอยู่ ประพฤติ ก.อีหติ. .อีหน (นปุ.) ความเป็นไป, ฯลฯ.

 

อุกฺข เสจเน

รด ราด พรม ประพรม โปรย ล้าง. .อุกขติ. .อุกฺขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว.

 

อุขฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุขคติ. .อุขา (อิต.) หม้อ, หม้อข้าว, กระถาง.

 

อุฉิ ตณฺหายํ

กระหาย อยาก อยากได้. .อุฉติ. อุเฉติ, อุจฺเฉติ. ซ้อน จ. .อุจฺเฉน (นปุ.) ความกระหาย, ฯลฯ.

 

อุฉิ อุญฺฉฺ คเวสเน

ค้น ค้นหา เสาะ ฯลฯ. .อุญฺฉติ. .อุญฺฉน (นปุ.) อุญฺฉนา (อิต.) การค้น, ฯลฯ.

 

อุชฺ อชฺชเว

ตรง ซื่อ ซื่อตรง สัตย์ซื่อ ก.โอชติ. .โอช (ปุ., นปุ.) กำลัง.

 

อุชฺ โอชฺ ทิตฺติยํ

รุ่งเรือง สว่าง ฯลฯ. .โอชติ. .โอช (ปุ.,นปุ.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

อุชฺฌฺ อุสฺสคฺเค

ปล่อย ละ ละทิ้ง สละ ฯลฯ. .อุชฺฌติ. .อุชฺณน (นปุ.) การปล่อย, ฯลฯ.

 

อุฐฺ อุปฆเต

กระทบ ทำร้าย เบียดเบียน ฆ่า. .โอฐติ น.โอฐน (นปุ.) การกระทบ, ฯลฯ.

 

อุทฺ โมชฺเช

ชื่นชม ยินดี ปลื้มใจ บันเทิง ร่าเริง. .อุทติ. .อุทน (นปุ.) ความชื่นชม,ฯลฯ.

 

อุทฺ อุทิ ปสเว

ไหล ชุ่ม เปียก. .อุทฺทติ.ซ้อน ทฺ. .อุท อุทก (นปุ.) น้ำ.

 

อุทฺรภฺ โภชเน

กิน บริโภค. .อุทฺรภติ. .อุทฺรภิ (ปุ) ทะเล,พระอาทิตย์.

 

อุพฺพ ธารเณ

ทรง ทรงไว้. .อุพฺพติ. .อุพฺพี (อิตฺ) แผ่นดิน.

 

อุพฺพิ หึสายํ

กำจัด เบียดเบียน ฯลฯ. .อุพฺพติ. อุพฺพน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

อุพฺภฺ อุภฺ ปูรเณ

เต็ม เปี่ยม บริบูรณ์. .อุพฺภติ อุภติ. .อุพฺภนา (อิต.) โอภ (ปุ.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุมฺภฺ ปูรเณ

เต็ม ฯลฯ. .อุมฺภติ. .อุมฺภนา (อิต.) ความเต็ม, ฯลฯ.

 

อุยิ ตนฺตุสนฺตาเน

ทอ ทอผ้า. .อุยติ. .อุยน (นปุ.) อุยนา (อิต.) การทอ, การทอผ้า.

 

อุลฺ คติยํ

ไป ฯลฯ. .อุลติ. . สทฺทูล (ปุ.) เสือโคร่ง,เสือเหลือง.

 

อุสฺ อูสฺ รุชายํ

กำจัด ขจัด เสียดแทง เจ็บไข้. .อุสติ อูสติ. .ปจฺจุส ปจฺจูส (ปุ.) กาลอันขจัดเฉพาะ, กาลอันกำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลเป็นที่กำจัดซึ่งมืดเฉพาะ, กาลกำจัดเฉพาะซึ่งมืด, เช้า, เช้าตรู่, ใกล้รุ่ง, เวลาใกล้รุ่ง.

 

อุสฺ อุสุ ฑาเห ทาเห วา

เบียดเบียน ร้อน เร่าร้อน กระวนกระวาย ไหม้.แผดเผา. .อุสติ โอสติ. .อุสุม (ปุ.) อุสุมา (อิต.) ไอ, ไอน้ำ, ไออุ่น, ไอชุ่ม , ไออบ, ความร้อน, ฤดูร้อน, อรสุม.

 

อุสูยฺ โทสาวิกรเณ

ขึ้งเคียด ชัง ชิงชัง ริษยา. .อุสูยติ. .อุสฺสุยนา อุสฺสูยนา (อิต.) กิริยาขึ้งเคียด,กิริยาที่ชิงชัง,ความขึ้งเคียด, ฯลฯ.

 

อูหฺ วิตกฺเก

นึก คิด ดำริ ตริ ฯลฯ. .อูหติ. .อูห (ปุ.) ข้อความ, เหตุ, เหตุการณ์. อูหน (นปุ.) อูหา (อิต.) ความนึก, ฯลฯ.

 

อูห ปวตฺติยํ

เป็นไป ไหลไป. .อูหติ น.ปจฺจูห (ปุ.) ภาระอันเป็นไปด้วยสามารถแห่งความเป็นปฏิปักษ์ , ความขัดข้อง, อันตราย.

 

อูหฺ สมฺปิณฺฑเน

ประมวล รวบรวม. .อูหติ. .พยุห พยูห (ปุ.) กระบวน,ขบวน, กระบวนทัพ, กองทัพ, ฝูง, หมวด, หมู่, พวก, ประชุม, กอง, คณะ.

 

เอชฺ จลเน

ไหว หวั่นไหว สั่น. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชา (อิต.) ความไหว, ฯลฯ.

 

เอชฺ ทิตติยํ

รุ่งเรือง สว่าง กระจ่าง ขาว สวยงาม. .เอชติ. .เอชน (นปุ.) เอชนา (อิต.) ความรุ่งเรือง, ฯลฯ.

 

เอฐุ วิพาธายํ

กำจัด ขจัด เบียดเบียน รบกวน. .เอฐติ. .เอฐน (นปุ.) การกำจัด, ฯลฯ.

 

เอธฺ วุฑฺฒิยํ

เจริญ ฯลฯ. .เอธติ. .เอธ (ปุ.) เชื้อไฟ,ฟืน.

 

เอรฑิ หึสายํ

กำจัด ฯลฯ. .เอรณฺฑติ. .เอรณฺฑ เอรณฺฑก (ปุ.) ระหุ่ง, เทพทาโร (กำจัดโรค).

 

เอสฺ เอสุ ตติยํ

ไป ฯลฯ. .เอสติ เอสฺสติ. กิริยาหลังซ้อน สฺ. .เอสน เอสฺสน (นปุ.) การไป, ฯลฯ.

 

เอสฺ พุทฺธิยํ

รู้ บรรลุ. .เอสติ. .เอสน (นปุ.) การรู้, การบรรลุ , ความรู้.

 

เอสฺ มคฺคเน อิจฺฉายญฺเจ

ค้น ฯลฯ ปรารถนา อยากได้ ฯลฯ. .เอสจิ. .เอส (ปุ.) เอสน (นปุ.) เอสนา (อิต.) ความค้น, ความค้นคว้า, ฯลฯ, ความปรารถนา, ฯลฯ.

 

โอขฺ โสสนปฏิเสเธสุ

ผาก หมาด แห้ง ฯลฯ ห้าม ฯลฯ. . โอขติ. โอขน (นปุ.) ความผาก, ฯลฯ.

 

โอณฺ อปนยเน

นำปราศ นำไปปราศ นำไปเสีย เอาไปเสีย. .โอณติ. .โอณน (นปุ.) การนำ ฯลฯ, ความนำปราศ ฯลฯ.

 

โอปฺ นิฏฺฐุภเน

บ้วน ถ่ม. .โอปติ. โอปน (นปุ.) การบ้วน,การถ่ม.

 

โอปุชิ วิลิมฺปเน

ฉาบ ทา ไล้. .โอปุญฺชติ. .โอปุญฺชน (นปุ.) การฉาบ,การทา,การไล้.

 

โอมา สามตฺติเย

อาจ องอาจ ควร สมควร. .โอมาติ. .โอมาน (นปุ.) ความอาจ, ฯลฯ.

 

โอหฺ จาเค

สละ ให้ ให้ปัน บริจาค. .โอหติ. .โอหน (นปุ.) การสละ, ฯลฯ, ความสละ, ฯลฯ.

 

 

Share this post

Last Updated on Wednesday, 14 January 2015 21:32
 
joomla template