ฟังแปลชุดนี้แล้ว ชวนให้นึกถึงอดีต เมื่อประมาณ ๒๐ ปีก่อน เวลาอบรมบาลีก่อนสอบ เสียงเทปแปลประโยคเก็ง ยังดังกังวานอยู่ในห้วงสำนึก สมัยนั้นเสียงพระมหาทองดี สุรเตโช ป.. ๙ วัดปากนำ้ ภาษีเจริญ (ปัจจุบันคือ พระธรรมกิตติวงศ์ วัดราชโอรส) เป็นเสียงที่มีมนต์ขลัง ฟังแล้วเย้ายวน ชวนให้มีกำลังใจในการเรียนบาลีเป็นอย่างมาก สำหรับเสียงแปลชุดที่ท่านกำลังฟังอยู่นี้ ผมดาวน์โหลดมาจากเว็บไซต์วัดมหาธาตุจังหวัดเพชรบูรณ์ ไม่ทราบว่าเป็นเสียงของพระอาจารย์ท่านใด แต่ก็เป็นเสียงที่ไพเราะพร้อมทั้งลีลาน่าประทับใจดีมาก ขอบพระคุณเจ้าของเสียงและสถานที่มาไว้ ณ โอกาสนี้ด้วย สนใจข้อมูลเพิ่มเติมที่: http://www.watmahathatu.in.th/ หรือ http://archive.org/details/DhamapadasThai-transliterate1


. ปาปวคฺควณฺณนา

 

. จูเฬกสาฏกวตฺถุ. (๙๕)

 

"อภิตฺถเรถ กลฺยาเณติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน

วิหรนฺโต จูเฬกสาฏกพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

วิปสฺสิทสพลสฺส กาลสฺมึ หิ มหาเอกสาฏกพฺราหฺมโณ นาม

อโหสิ. อยมฺปน เอตรหิ สาวตฺถิยํ จูเฬกสาฏโก นาม. ตสฺส หิ

เอโก นิวาสนสาฏโก อโหสิ, พฺราหฺมณิยาปิ เอโก; อุภินฺนํปิ

เอกเมว ปารุปนํ. พหิคมนกาเล พฺราหฺมโณ วา พฺราหฺมณี วา

ตํ ปารุปติ. อเถกทิวสํ วิหาเร ธมฺมสฺสวเน โฆสิเต พฺราหฺมโณ

อาห "โภติ ธมฺมสฺสวนํ โฆสิตํ; กึ ทิวา ธมฺมสฺสวนํ ๑- คมิสฺสสิ,

อุทาหุ รตฺตึ? ปารุปนสฺส หิ อภาเวน น สกฺกา อมฺเหหิ เอกโต

คนฺตุนฺติ. พฺราหฺมณี "สามิ อหํ ทิวา คมิสฺสามีติ สาฏกํ ปารุปิตฺวา

อคมาสิ. พฺราหฺมโณ ทิวสภาคํ เคเห วีตินาเมตฺวา รตฺตึ คนฺตฺวา

สตฺถุ ปุรโต นิสินฺโน ธมฺมํ อสฺโสสิ. อถสฺส สรีรํ ผรมานา

ปญฺจวณฺณา ปีติ อุปฺปชฺชิ. โส สตฺถารํ ปูชิตุกาโม ๒- หุตฺวา "สเจ

อิมํ สาฏกํ ทสฺสามิ, เนว พฺราหฺมณิยา, น มยฺหํ ปารุปนํ ภวิสฺสตีติ

จินฺเตสิ. อถสฺส มจฺเฉรจิตฺตานํ สหสฺสํ อุปฺปชฺชิ, ปุเนกํ สทฺธาจิตฺตํ

อุปฺปชฺชิ; ตมฺปิ อภิภวนฺตํ ปุน มจฺเฉรสหสฺสํ อุปฺปชฺชิ. อิติสฺส

พลวมจฺเฉรํ พนฺธิตฺวา คณฺหนฺตํ วิย สทฺธาจิตฺตํ ปฏิพาหติเยว.

ตสฺส "ทสฺสามิ น ทสฺสามีติ จินฺเตนฺตสฺเสว ปฐมยาโม วีติวตฺโต.

ตโต มชฺฌิมยาเม สมฺปตฺเต ตสฺมึปิ ทาตุํ นาสกฺขิ. ปจฺฉิมยาเม

สมฺปตฺเต โส จินฺเตสิ "มม สทฺธาจิตฺเตน มจฺเฉรจิตฺเตน จ สทฺธึ

ยุชฺฌนฺตสฺเสว เทฺว ยามา วีติวตฺตา, อิทํ มม เอตฺตกํ มจฺเฉรจิตฺตํ

วฑฺฒมานํ จตูหิ อปาเยหิ สีสํ อุกฺขิปิตุํ น ทสฺสติ, ทสฺสามิ สาฏกนฺติ.

โส มจฺเฉรสหสฺสํ อภิภวิตฺวา สทฺธาจิตฺตํ ปุเรจาริกํ กตฺวา สาฏกํ

อาทาย สตฺถุ ปาทมูเล ฐเปตฺวา "ชิตํ เม, ชิตํ เมติ ติกฺขตฺตุํ

มหาสทฺทมกาสิ.

ราชา ปเสนทิโกสโล ธมฺมํ สุณนฺโต ตํ สทฺทํ สุตฺวา

"ปุจฺฉถ นํ, กึ กิร เตน ชิตนฺติ อาห. โส ราชปุริเสหิ ปุจฺฉิโต

ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา ราชา "ทุกฺกรํ กตํ พฺราหฺมเณน,

สงฺคหมสฺส กริสฺสามีติ เอกํ สาฏกยุคํ ทาเปสิ. โส ตมฺปิ

ตถาคตสฺเสว อทาสิ. ปุน ราชา "เทฺว จตฺตาริ อฏฺฐ โสฬสาติ

ทฺวิคุณํ กตฺวา ทาเปสิ. โส ตานิปิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. อถสฺส

ราชา ทฺวตฺตึสยุคานิ ทาเปสิ. พฺราหฺมโณ "อตฺตโน อคฺคเหตฺวา

ลทฺธํ ลทฺธํ วิสฺสชฺเชสิเยวาติ วาทวิโมจนตฺถํ ตโต "เอกํ ยุคํ

อตฺตโน เอกํ พฺราหฺมณิยาติ เทฺว ยุคานิ คเหตฺวา ตึส ยุคานิ

ตถาคตสฺเสว อทาสิ. ราชา ปน, ตสฺมึ สตฺตกฺขตฺตุมฺปิ ททนฺเต, ปุน

ทาตุกาโมว อโหสิ. ปุพฺเพ มหาเอกสาฏโก จตุสฏฺฐิยา สาฏกยุเคสุ

เทฺว อคฺคเหสิ. อยมฺปน ทฺวตฺตึสยุคลทฺธกาเล เทฺว อคฺคเหสิ. ราชา

ราชปุริเส อาณาเปสิ "ทุกฺกรํ ภเณ พฺราหฺมเณน กตํ, อนฺเตปุเร

มม เทฺว กมฺพเล อาหราเปยฺยาถาติ. - เต ตถา กรึสุ. ราชา

สตสหสฺสคฺฆนเก เทฺว กมฺพเล ตสฺส ทาเปสิ. พฺราหฺมโณ "น อิเม

มม สรีเร อุปโยคํ อรหนฺติ, พุทฺธสาสนสฺเสว เต อนุจฺฉวิกาติ เอกํ

กมฺพลํ อนฺโตคนฺธกุฏิยํ สตฺถุ สยนสฺส อุปริ วิตานํ กตฺวา พนฺธิ,

เอกํ อตฺตโน ฆเร นิพทฺธํ ภุญฺชนฺตสฺส ภิกฺขุโน ภตฺตกิจฺจฏฐาเน

วิตานํ กตฺวา พนฺธิ. ราชา สายณฺหสมเย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา

กมฺพลํ สญฺชานิตฺวา "ภนฺเต เกน ปูชา กตาติ ปุจฺฉิตฺวา,

"เอกสาฏเกนาติ วุตฺเต, "พฺราหฺมโณ มม ปสาทฏฺฐาเนเยว ปสีทตีติ

"จตฺตาโร หตฺถี จตฺตาโร อสฺเส จตฺตาริ กหาปณสหสฺสานิ จตสฺโส

อิตฺถิโย จตสฺโส ทาสิโย จตฺตาโร ปุริเส จตฺตาโร คามวเรติ เอวํ

ยาว สพฺพสตา จตฺตาริ จตฺตาริ กตฺวา สพฺพจตุกฺกํ นามสฺส ทาเปสิ.

ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฐาเปสุํ "อโห อจฺฉริยํ จูเฬกสาฏกสฺส

กมฺมํ, มุหุตฺตเมว สพฺพจตุกฺกํ ลภิ, อิทาเนว เขตฺตฏฺฐาเน กเตน

กลฺยาณกมฺเมน อชฺเชว วิปาโก ทินฺโนติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา "กาย

นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา, "อิมาย

นามาติ วุตฺเต, "ภิกฺขเว สจายํ เอกสาฏโก ปฐมยาเม มยฺหํ ทาตุํ

อสกฺขิสฺส, สพฺพโสฬสกํ อลภิสฺส; สเจ มชฺฌิมยาเม ทาตุํ อสกฺขิสฺส,

สพฺพฏฺฐกํ อลภิสฺส; พลวปจฺจูเส ทินฺนตฺตา ปเนส สพฺพจตุกฺกํ ลภิ;

กลฺยาณกมฺมํ กโรนฺเตน หิ อุปฺปนฺนจิตฺตํ อหาเปตฺวา ตํขณญฺเญว

กาตพฺพํ, ทนฺธํ กตํ กุสลํ หิ สมฺปตฺตึ ททมานํ ทนฺธเมว ททาติ;

ตสฺมา จิตฺตุปฺปาทสมนนฺตรเมว กลฺยาณกมฺมํ กาตพฺพนฺติ วตฺวา

อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห

"อภิตฺถเรถ กลฺยาเณ, ปาปา จิตฺตํ นิวารเย,

ทนฺธํ หิ กรโต ปุญฺญํ, ปาปสฺมึ รมตี มโนติ.

ตตฺถ อภิตฺถเรถาติ: "ตุริตตุริตํ สีฆสีฆํ กเรยฺยาติ อตฺโถ.

คิหินา หิ, "สลากภตฺตทานาทีสุ กิญฺจิเทว กุสลํ กริสฺสามีติ จิตฺเต

อุปฺปนฺเน, ยถา อญฺเญ โอกาสํ น ลภนฺติ, เอวํ "อหํ ปุเร อหํ

ปุเรติ ตุริตตุริตเมว กาตพฺพํ. ปพฺพชิเตน วา อุปชฺฌายวตฺตาทีนิ

กโรนฺเตน อญฺญสฺส โอกาสํ อทตฺวา "อหํ ปุเร อหํ ปุเรติ

ตุริตตุริตเมว กาตพฺพํ. ปาปา จิตฺตนฺติ: กายทุจฺจริตาทิโต ปน

ปาปกมฺมโต อกุสลจิตฺตุปฺปาทโต วา สพฺพฏฺฐาเน จิตฺตํ นิวารเย.

ทนฺธํ หิ กรโตติ: โย ปน "ทสฺสามิ, กริสฺสามิ, สมฺปชฺชิสฺสติ

นุ โข เม โนติ เอวํ จิกฺขลมคฺเคน คจฺฉนฺโต วิย ทนฺธํ ปุญฺญํ

กโรติ, ตสฺส เอกสาฏกสฺส วิย มจฺเฉรสหสฺสํ ปาปํ โอกาสํ

ลภติ. อถสฺส ปาปสฺมึ รมติ มโน. กุสลกมฺมกรณกาเลเยว หิ

จิตฺตํ กุสลกมฺเม รมติ, ตโต มุจฺจิตฺวา ปาปนินฺนเมว โหตีติ.

คาถาปริโยสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

จูเฬกสาฏกวตฺถุ.

-----------

@ . สี. ธมฺมสฺสวนาย. . ปูเชตุกาโมติปิ. . อาหเรยฺยาถาติ ยุตฺตตรํ.

 

 

. เสยฺยสกตฺเถรวตฺถุ. (๙๖)

 

"ปาปญฺเจ ปุริโส กยิราติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน

วิหรนฺโต เสยฺยสกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

โส กิร โลฬุทายิตฺเถรสฺส ๑- สทฺธิวิหาริโก อตฺตโน อนภิรตึ

ตสฺส อาโรเจตฺวา เตน ปฐมสงฺฆาทิเสสกมฺเม สมาทปิโต

อุปฺปนฺนุปฺปนฺนาย อนภิรติยา ตํ กมฺมมกาสิ. สตฺถา ตสฺส กิริยํ

สุตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา "เอวํ กิร ตฺวํ กโรสีติ ปุจฺฉิตฺวา,

"อาม ภนฺเตติ วุตฺเต, "กสฺมา ภาริยํ กมฺมํ อกาสิ, อนนุจฺฉวิกํ

โมฆปุริสาติ นานปฺปการโต ครหิตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตฺวา

"เอวรูปํ หิ กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเมปิ สมฺปราเยปิ ทุกฺขสํวตฺตนิกเมว

โหตีติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห

"ปาปญฺเจ ปุริโส กยิรา, น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํ,

น ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ, ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโยติ.

ตสฺสตฺโถ "สเจ ปุริโส สกึ ปาปกมฺมํ กเรยฺย, ตํขณญฺเญว

ปจฺจเวกฺขิตฺวา "อิทํ อปฺปฏิรูปํ โอฬาริกนฺติ น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํ,

โยปิ ตมฺหิ ฉนฺโท วา รุจิ วา อุปฺปชฺเชยฺย, ตํปิ วิโนเทตฺวา

น กยิราเถว. กึการณา? ปาปสฺส หิ อุจฺจโย วุฑฺฒิ อิธโลเกปิ

ปรโลเกปิ ทุกฺโข ทุกฺขเมว อาวหตีติ.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

เสยฺยสกตฺเถรวตฺถุ.

-------------------

@ . ลาฬุทายีติปิ เถรสฺส นามํ.

 

 

. ลาชเทวธีตาวตฺถุ. (๙๗)

 

"ปุญฺญญฺเจ ปุริโส กยิราติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน

วิหรนฺโต ลาชเทวธีตรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ราชคเห สมุฏฺฐิตํ.

อายสฺมา หิ มหากสฺสโป ปิปฺผลิคุหายํ วิหรนฺโต ฌานํ

สมาปชฺชิตฺวา สตฺตเม ทิวเส วุฏฺฐาย ทิพฺเพน จกฺขุนา ภิกฺขาจารฏฺฐานํ

โอโลเกนฺโต เอกํ สาลิกฺเขตฺตปาลิกํ อิตฺถึ สาลิสีสานิ คเหตฺวา ลาเช

กุรุมานํ ทิสฺวา "สทฺธา นุ โข อสฺสทฺธาติ วีมํสิตฺวา "สทฺธาติ ญตฺวา

"สกฺขิสฺสติ นุ โข เม สงฺคหํ กาตุํ โนติ อุปธาเรนฺโต "วิสารทา

กุลธีตา มม สงฺคหํ กริสฺสติ, กตฺวา จ ปน มหาสมฺปตฺตึ ลภิสฺสตีติ

ญตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย สาลิกฺเขตฺตสฺส สมีเป อฏฺฐาสิ.

กุลธีตา เถรํ ทิสฺวาว ปสนฺนจิตฺตา ปญฺจวณฺณาย ปีติยา ผุฏฺฐสรีรา

"ติฏฺฐถ ภนฺเตติ วตฺวา ลาเช อาทาย เวเคน คนฺตฺวา เถรสฺส ปตฺเต

อากีริตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา "ภนฺเต ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺส

ภาคินี อสฺสนฺติ ปตฺถนมกาสิ. เถโร "เอวํ โหตูติ อนุโมทนํ อกาสิ.

สาปิ เถรํ วนฺทิตฺวา อตฺตนา ทินฺนทานํ อาวชฺชมานา นิวตฺติ. ตาย จ

ปน เกทารมริยาทาย คมนมคฺเค เอกสฺมึ พิเล โฆรวิโส สปฺโป

นิปชฺชิ. โส เถรสฺส กาสาย ปฏิจฺฉนฺนํ ชงฺฆํ ฑํสิตุํ นาสกฺขิ. อิตรา

ทานํ อาวชฺชมานา นิวตฺตนฺตี นํ ปเทสํ ปาปุณิ. สปฺโป พิลา

นิกฺขมิตฺวา ตํ ฑํสิตฺวา ตตฺเถว ปาเตสิ. สา ปสนฺเนน จิตฺเตน

กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน ตึสโยชนิเก กนกวิมาเน สุตฺตปฺปพุทฺธา

วิย สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิเตน ติคาวุเตน อตฺตภาเวน นิพฺพตฺติ.

สา ทฺวาทสหตฺถํ เอกํ ทิพฺพวตฺถํ นิวาเสตฺวา เอกํ ปารุปิตฺวา

อจฺฉราสหสฺสปริวุตา ปุพฺพกมฺมํ ปกาสนตฺถํ สุวณฺณลาชภริเตน

โอลมฺพนฺเตน สุวณฺณสรเกน ปฏิมณฺฑิเต วิมานทฺวาเร ฐิตา อตฺตโน

สมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา "กินฺนุ โข เม กตฺวา อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธาติ

ทิพฺเพน จกฺขุนา อุปธาเรนฺตี "อยฺยสฺส เม มหากสฺสปตฺเถรสฺส

ทินฺนลาชนิสฺสนฺเทน ลทฺธาติ อญฺญาสิ. สา "เอวํ ปริตฺตเกน

กมฺเมน เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภิตฺวา นทานิ มยา ปมชฺชิตุํ วฏฺฏติ,

อยฺยสฺส วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา อิมํ สมฺปตฺตึ ถาวรํ กริสฺสามีติ

จินฺเตตฺวา ปาโตว กนกมยํ สมฺมชฺชนิญฺเจว กจวรฉฑฺฑนิกญฺจ

ปจฺฉึ อาทาย คนฺตฺวา เถรสฺส ปริเวณํ สมฺมชฺชิตฺวา ปานียํ

ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปสิ. เถโร ตํ ทิสฺวา "เกนจิ ทหเรน วา

สามเณเรน วา วตฺตํ กตํ ภวิสฺสตีติ สลฺลกฺเขสิ. สา ทุติยทิวเสปิ

ตถา อกาสิ. เถโรปิ ตเถว สลฺลกฺเขสิ. ตติยทิวเส ปน เถโร

ตสฺสา สมฺมชฺชนีสทฺทํ สุตฺวา ตาลจฺฉิทฺเทหิ จ ปวิฏฺฐํ สรีโรภาสํ

ทิสฺวา ทฺวารํ วิวริตฺวา "โก เอส สมฺมชฺชตีติ ปุจฺฉิ. "อหํ ภนฺเต

ตุมฺหากํ อุปฏฺฐายิกา ลาชเทวธีตาติ. "นนุ มยฺหํ เอวํนามิกา

อุปฏฺฐายิกา นาม นตฺถีติ. "อหํ ภนฺเต สาลิกฺเขตฺตํ รกฺขมานา

ลาเช ทตฺวา ปสนฺนจิตฺตา นิวตฺตนฺตี สปฺเปน ฑฏฺฐา กาลํ กตฺวา

ตาวตึสเทวโลเก อุปฺปนฺนา, `มยา อยฺยํ นิสฺสาย อยํ สมฺปตฺติ

ลทฺธา, อิทานิปิ ตุมฺหากํ วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา สมฺปตฺตึ ถาวรํ ๑-

กริสฺสามีติ อาคตมฺหิ ภนฺเตติ. "หีโยปิ ปเรปิ ตยาเวตํ ฐานํ

สมฺมชฺชิตํ, ตยาว ปานียํ ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาปิตนฺติ. "อาม ภนฺเตติ.

"อเปหิ เทวธีเต, ตยา กตํ วตฺตํ กตํ โหตุ, อิโต ปฏฺฐาย อิมํ

ฐานํ มา อาคมีติ. "ภนฺเต มา มํ นาเสถ, ตุมฺหากํ วตฺตํ กตฺวา

สมฺปตฺตึ เม ถิรํ กาตุํ เทถาติ. "อเปหิ เทวธีเต, มา เม อนาคเต

จิตฺตวีชนึ คเหตฺวา นิสินฺเนหิ ธมฺมกถิเกหิ `มหากสฺสปตฺเถรสฺส กิร

เอกา เทวธีตา อาคนฺตฺวา วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา ปานียํ ปริโภชนียํ

อุปฏฺฐาเปตีติ ๒- วตฺตพฺพตํ กริ, อิโต ปฏฺฐาย อิธ มาคมิ, ปฏิกฺกมาติ.

สา "มา มํ ภนฺเต นาเสถาติ ปุนปฺปุนํ ยาจิเทว. เถโร "นายํ

มม วจนํ สุณาตีติ จินฺเตตฺวา "ตว ปมาณํ น ชานาสีติ อจฺฉรํ

ปหริ. สา ตตฺถ สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี อากาเส อุปฺปติตฺวา อญฺชลึ

ปคฺคยฺห "ภนฺเต มยา ลทฺธสมฺปตฺตึ มา นาเสถ, ถาวรํ กาตุํ

เทถาติ โรทนฺตี []- อากาเส อฏฺฐาสิ.

สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ตสฺสา โรทิตสทฺทํ สุตฺวา โอภาสํ

ผริตฺวา เทวธีตาย สมฺมุเข นิสีทิตฺวา กเถนฺโต วิย "เทวธีเต มม

ปุตฺตสฺส กสฺสปสฺส สํวรกรณเมว ภาโร, ปุญฺญตฺถิกานมฺปน `อยํ

โน อตฺโถติ สลฺลกเขตฺวา ปุญฺญกรณเมว ภาโร, ปุญฺญกรณํ

หิ อิธ เจว สมฺปราเย จ สุขเมวาติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา

ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห

"ปุญฺญญฺเจ ปุริโส กยิรา, กยิราเถนํ ปุนปฺปุนํ,

ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ, สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโยติ.

ตสฺสตฺโถ "สเจ ปุริโส ปุญฺญํ กเรยฺย, `เอกวารํ เม

ปุญฺญํ กตํ, อลํ เอตฺตาวตาติ อโนรมิตฺวา ปุนปฺปุนํ กโรถ ๑-,

ตสฺส กรณกฺขเณปิ ตมฺหิ ปุญฺเญ ฉนฺทํ รุจึ อุสฺสาหํ กโรเถว.

กึการณา? สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโยติ: ปุญฺญสฺส หิ อุจฺจโย วุฑฺฒิ

อิธโลกปรโลกสุขาวหนโต สุโขติ.

เทสนาวสาเน สา เทวธีตา ปญฺจจตฺตาฬีสโยชนมตฺถเก ฐิตาว

โสตาปตฺติผลํ ปาปุณีติ.

ลาชเทวธีตาวตฺถุ.

-------------

@ . ถิรนฺติปิ. . อุปฏฺฐาเปสีติ ยุตฺตตรํ. . ยุ. เอตฺถนฺตเร "ปริเทวนฺตีติ อตฺถิ.

 

 

. อนาถปิณฺฑิกวตฺถุ. (๙๘)

 

"ปาโปปิ ปสฺสตี ภทฺรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน

วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกํ อารพฺภ กเถสิ.

อนาถปิณฺฑิโก หิ วิหารเมว อุทฺทิสฺส จตุปญฺญาสโกฏิธนํ

พุทฺธสาสเน วิกีริตฺวา, สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต, เทวสิกํ ตีณิ

มหาอุปฏฺฐานานิ คจฺฉติ, คจฺฉนฺโต จ "กึ นุ โข อาทาย อาคโตติ

สามเณรา วา ทหรา วา หตฺถํปิ เม โอโลเกยฺยุนฺติ ตุจฺฉหตฺโถ

นาม น คตปุพฺโพ, ปาโต คจฺฉนฺโต ยาคุํ คาหาเปตฺวาว คจฺฉติ,

กตปาตราโส สปฺปินวนีตาทีนิ เภสชฺชานิ คาหาเปตฺวา คจฺฉติ,

สายณฺหสมเย มาลาคนฺธวิเลปนวตฺถาทีนิ คาหาเปตฺวา วิหารํ คจฺฉติ,

เอวํ นิจฺจกาลเมว ทิวเส ทิวเส ทานํ ทตฺวา สีลํ รกฺขติ. อปรภาเค

โส ธนกฺขยํ คจฺฉติ. โวหารุปชีวิโนปิสฺส หตฺถโต อฏฺฐารสโกฏิธนํ

อิณํ คณฺหึสุ. กุลสนฺตกาปิสฺส อฏฺฐารส หิรญฺญโกฏิโย นทีตีเร

นิทหิตฺวา ฐปิตา, อุทเกน กูเล ภินฺเน, มหาสมุทฺทํ ปวิสึสุ. เอวมสฺส

อนุปุพฺเพน ธนํ ปริกฺขยํ อคมาสิ. โส เอวํภูโตปิ สงฺฆสฺส ทานํ

เทติเยว, ปณีตํ ปน กตฺวา ทาตุํ น สกฺโกติ. โส เอกทิวสํ,

สตฺถารา "ทียติ ปน เต คหปติ กุเล ทานนฺติ วุตฺเต, "ทียติ เม

ภนฺเต กุเล ทานํ, ตญฺจ โข กณาชกํ พิลงฺคทุติยนฺติ อาห. อถ นํ

สตฺถา "คหปติ `ลูขํ ทานํ เทมีติ มา จินฺตยิ, จิตฺตสฺมึ หิ ปณีเต

พุทฺธาทีนํ ทินฺนทานํ ลูขํ นาม นตฺถิ, อปิจ ตฺวํ คหปติ อฏฺฐนฺนํ

อริยปุคฺคลานํ ทานํ เทสิ; อหมฺปน เวลามกาเล สกลชมฺพุทีปํ

อุนฺนงฺคลํ กตฺวา มหาทานํ ปวตฺตยมาโน ติสรณคตมฺปิ กญฺจิ

นาลตฺถํ, ทกฺขิเณยฺยา นาม เอวํ ทุลฺลภา; ตสฺมา `ลูขํ เม ทานนฺติ

มา จินฺตยีติ วตฺวา เวลามสุตฺตมสฺส ๒- กเถสิ.

อถสฺส ทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา เทวตา, สตฺถริ เจว สาวเกสุ จ

เคหํ ปวิสนฺเตสุ, เตสํ เตเชน สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี "ยถา อิเม

อิมํ เคหํ น ปวิสนฺติ, ตถา คหปตึ ปริภินฺทิสฺสามีติ ตํ วตฺตุกามาปิ

อิสฺสรกาเล กิญฺจิ วตฺตุํ นาสกฺขิ, "อิทานิ ปนายํ ทุคฺคโต, คณฺหิสฺสติ

เม วจนนฺติ รตฺติภาเค เสฏฺฐสฺส สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา อากาเส อฏฺฐาสิ.

อถ นํ เสฏฺฐี ทิสฺวา "โก เอโสติ ปุจฺฉิ. "อหนฺเต มหาเสฏฺฐิ

จตุตฺถทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา เทวตา ตุยฺหํ โอวาทตฺถาย อาคตาติ.

"เตนหิ วเทหิ เทวเตติ. "มหาเสฏฺฐิ ตยา ปจฺฉิมกาลํ อโนโลเกตฺวาว

สมณสฺส โคตมสฺส สาสเน พหุธนํ วิปฺปกิณฺณํ, อิทานิ ทุคฺคโต หุตฺวาปิ ตํ

น มุญฺจสิเยว, เอวํ วตฺตมาโน กติปาเหเนว ฆาสจฺฉาทนมตฺตมฺปิ ๓-

น ลภิสฺสสิ; กินฺเต สมเณน โคตเมน, อติปริจฺจาคโต โอรมิตฺวา

กมฺมนฺเต ปโยเชนฺโต กุฏุมฺพํ สณฺฐเปหีติ. "อยํ เม ตยา ทินฺโน

โอวาโทติ. "อาม มหาเสฏฺฐีติ. "คจฺฉ, นาหํ ตาทิสีนํ สเตนปิ

สหสฺเสนปิ สตสหสฺเสนปิ สกฺกา กมฺเปตุํ, - อยุตฺตนฺเต วุตฺตํ, กึ ตยา

มม เคเห วสมานาย, สีฆสีฆํ เม ฆรา นิกฺขมาหีติ. สา โสตาปนฺนสฺส

อริยสาวกสฺส วจนํ สุตฺวา ฐาตุํ อสกฺโกนฺตี ทารเก อาทาย

นิกฺขมิ, นิกฺขมิตฺวา จ ปน อญฺญตฺถ วสนฏฺฐานํ อลภมานา "เสฏฺฐึ

ขมาเปตฺวา ตตฺเถว วสิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา นครปริคฺคาหกํ เทวปุตฺตํ

อุปสงฺกมิตฺวา อตฺตนา กตาปราธํ อาจิกฺขิตฺวา "เอหิ, มํ เสฏฺฐิสฺส

สนฺติกํ เนตฺวา ขมาเปตฺวา วสนฏฺฐานํ ทาเปหีติ อาห. โส "อยุตฺตํ

ตยา วุตฺตํ, นาหํ ตสฺส สนฺติกํ คนฺตุํ อุสฺสหามีติ ตํ ปฏิกฺขิปิ.

สา จตุนฺนํ มหาราชานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตหิ ๕- ปฏิกฺขิตฺตา สกฺกํ

เทวราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขิตฺวา "อหํ เทว

วสนฏฺฐานํ อลภมานา ทารเก หตฺเถน คเหตฺวา อนาถา วิจรามิ,

วสนฏฺฐานํ เม ทาเปหีติ สุฏฺฐุตรํ ยาจิ. อถ นํ โส อาห "อหมฺปิ

ตว การณา เสฏฺฐึ วตฺตุํ น สกฺขิสฺสามิ, เอกมฺปน เต อุปายํ

กเถสฺสามีติ. [สา] "สาธุ เทว กเถหีติ. "คจฺฉ, เสฏฺฐิโน อายุตฺตกเวสํ

คเหตฺวา เสฏฺฐิสฺส หตฺถโต ปณฺณํ อาหราเปตฺวา โวหารุปชีวีหิ

คหิตํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺตโน อานุภาเวน โสเธตฺวา ตุจฺฉคพฺเภ

ปูเรตฺวา, มหาสมุทฺทํ ปวิฏฺฐํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺถิ, อญฺญมฺปิ

อสุกฏฺฐาเน นาม อสฺสามิกํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺถิ, ตํ สพฺพํ

สํหริตฺวา ๖- ตสฺส ตุจฺฉคพฺเภ ปูเรตฺวา อิทนฺนาม ทณฺฑกมฺมํ กตฺวา

ขมาเปหีติ. สา "สาธุ เทวาติ วุตฺตนเยเนว สพฺพํ ๗- กตฺวา ปุน

ตสฺส สิริคพฺภํ โอภาสยมานา อากาเส ฐตฺวา, "โก เอโสติ วุตฺเต,

"อหนฺเต จตุตฺถทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา อนฺธพาลเทวตา, มยา

อนฺธพาลตาย ยํ ตุมฺหากํ สนฺติเก กถิตํ, ตํ เม ขมถ, สกฺกสฺส

หิ เม วจเนน จตุปญฺญาสโกฏิธนํ สํหริตฺวา ตุจฺฉคพฺภปูรเณน ๘-

ทณฺฑกมฺมํ กตํ วสนฏฺฐานํ อลภมานา กิลมามีติ อาห. อนาถปิณฺฑิโก

จินฺเตสิ "อยํ เทวตา `ทณฺฑกมฺมํ เม กตนฺติ วทติ, อตฺตโน จ

โทสํ ปฏิชานาติ, สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส นํ ทสฺเสสฺสามีติ. โส ตํ สตฺถุ

สนฺติกํ เนตฺวา ตาย กตกมฺมํ สพฺพํ อาโรเจสิ. เทวตา สตฺถุ ปาเทสุ

สิรสา นิปติตฺวา "ภนฺเต ยํ มยา อนฺธพาลตาย ตุมฺหากํ คุเณ

อชานิตฺวา ปาปกํ วจนํ วุตฺตํ, ตํ เม ขมถาติ สตฺถารํ ขมาเปตฺวา

มหาเสฏฺฐึ ขมาเปสิ. สตฺถา กลฺยาณปาปกานํ กมฺมานํ วิปากวเสเนว

เสฏฺฐิญฺเจว เทวตญฺจ โอวทนฺโต "อิธ คหปติ ปาปปุคฺคโลปิ, ยาว

ปาปํ น ปจฺจติ, ตาว ภทฺรานิ ปสฺสติ; ยทา ปนสฺส ปาปํ ปจฺจติ,

ตทา ปาปเมว ปสฺสติ; ภทฺรปุคฺคโลปิ, ยาว ภทฺรํ น ปจฺจติ, ตาว

ปาปานิ ปสฺสติ, ยทา ปนสฺส ภทฺรํ ปจฺจติ, ตทา ภทฺรเมว ปสฺสตีติ

วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ

"ปาโปปิ ปสฺสตี ภทฺรํ, ยาว ปาปํ น ปจฺจติ;

ยทา จ ปจฺจตี ปาปํ, อถ [ปาโป] ปาปานิ ปสฺสติ;

ภทฺโรปิ ปสฺสตี ปาปํ, ยาว ภทฺรํ น ปจฺจติ;

ยทา จ ปจฺจตี ภทฺรํ, อถ [ภทฺโร] ภทฺรานิ ปสฺสตีติ.

ตตฺถ ปาโปติ: กายทุจฺจริตาทินา ปาปกมฺเมน ยุตฺตปุคฺคโล.

โสปิ หิ ปุริมสุจริตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ สุขํ อนุภวมาโน ภทฺรํปิ

ปสฺสติ. ยาว ปาปํ น ปจฺจตีติ: ยาว ตสฺส ตํ ปาปกมฺมํ

ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ น เทติ. ยทา ปนสฺส ตํ

ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ เทติ, อถ ทิฏฺฐธมฺเม วิวิธา

กมฺมกรณา สมฺปราเย จ อปายทุกฺขํ อนุโภนฺโต โส ปาโป

ปาปานิเยว ปสฺสติ.

ทุติยคาถาย ๙-. กายสุจริตาทินา ภทฺรกมฺเมน ยุตฺโต ภทฺโร. โสปิ

ปุริมทุจฺจริตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ ทุกฺขํ อนุภวมาโน ปาปํ ปสฺสติ.

ยาว ภทฺรํ น ปจฺจตีติ: ยาว ตสฺส ตํ ภทฺรกมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเม วา

สมฺปราเย วา วิปากํ น เทติ. ยทา ปน ตํ วิปากํ เทติ;

อถ ทิฏฺฐธมฺเม ลาภสกฺการาทิสุขํ สมฺปราเย จ ทิพฺพสมฺปตฺติสุขํ

อนุภวมาโน โส ภทฺโร ภทฺรานิเยว ปสฺสตีติ.

เทสนาวสาเน สา เทวตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. สมฺปตฺต-

ปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

อนาถปิณฺฑิกวตฺถุ.

------------

@ . สี. ยุ. กโรเถว. . องฺ. นวก. ๒๓/๔๐๖. . สี. ยุ. ฆาสจฺฉาทนมฺปิ. . สี. ยุ. หราเปตุํ. . สี. ยุ. เตเหปิ. . สี. ยุ. อาหริตฺวา. . สี. . ยุ. ตํ สพฺพํ. . สี. . ยุ. ตุจฺฉคพฺภปูรณํ. . สี. . ยุ. ทุติยคาถายปิ.

 

 

. อสญฺญตปริกฺขารภิกฺขุวตฺถุ. (๙๙)

 

"มาวมญฺเญถ ปาปสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน

วิหรนฺโต เอกํ อสญฺญตปริกฺขารํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

โส กิร ยงฺกิญฺจิ มญฺจปีฐาทิเภทํ ปริกฺขารํ พหิ ปริภุญฺชิตฺวา

ตตฺเถว ฉฑฺเฑติ. ปริกฺขาโร วสฺเสนปิ อาตเปนปิ อุปจิกาทีหิปิ

วินสฺสติ. โส, ภิกฺขูหิ "นนุ อาวุโส ปริกฺขาโร นาม ปฏิสาเมตพฺโพติ

วุตฺเต, "อปฺปกํ มยา กตํ อาวุโส เอตํ, น เอตสฺส จิตฺตํ อตฺถิ,

นตฺถิ จิตฺตนฺติ วตฺวา ปุน ตเถว กโรติ. ภิกฺขู ตสฺส กิริยํ

สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา "สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ

เอวํ กโรสีติ ปุจฺฉิ. โส สตฺถารา ปุจฺฉิโตปิ "กิเมตํ ภควา,

อปฺปกํ มยา กตํ, นาสฺส จิตฺตํ อตฺถิ, นตฺถิ จิตฺตนฺติ ตเถว

อวมญฺญนฺโต อาห. อถ นํ สตฺถา "ภิกฺขูหิ เอวํ กาตุํ น วฏฺฏติ,

ปาปกมฺมํ นาม `อปฺปกนฺติ น อวมญฺญิตพฺพํ; อชฺโฌกาเส ฐปิตํ

หิ วิวฏมุขภาชนํ เทเว วสฺสนฺเต กิญฺจาปิ เอกพินฺทุนา น ปูรติ,

ปุนปฺปุนํ วสฺสนฺเต ปน ปูรเตว; เอวเมว ปาปกมฺมํ กโรนฺโต

ปุคฺคโล อนุปุพฺเพน มหนฺตํ ปาปราสึ กโรติเยวาติ วตฺวา อนุสนฺธึ

ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห

"มาวมญฺเญถ ปาปสฺส `น มตฺตํ อาคมิสฺสติ.'

อุทพินฺทุนิปเตน อุทกุมฺโภปิ ปูรติ;

ปูรติ พาโล ปาปสฺส โถกํ โถกํปิ ๑- อาจินนฺติ.

ตตฺถ มาวมญฺเญถาติ; น อวชาเนยฺย. ปาปสฺสาติ; ปาปํ.

น มตฺตํ อาคมิสฺสตีติ; "อปฺปมตฺตกํ เม ปาปํ กตํ, กทา เอตํ

วิปจฺจิสฺสตีติ เอวํ ปาปํ นาวชาเนยฺยาติ อตฺโถ. อุทกุมฺโภปีติ:

เทเว วสฺสนฺเต มุขํ วิวริตฺวา ฐปิตํ ยงฺกิญฺจิ กุลาลภาชนํ ยถา

เอเกกสฺสาปิ อุทกพินฺทุโน นิปาเตน อนุปุพฺเพน ปูรติ; เอวํ

พาลปุคฺคโล โถกํ โถกมฺปิ ปาปํ อาจินนฺโต []- วฑฺเฒนฺโต ปาปสฺส

ปูรติเยวาติ อตฺโถ.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. สตฺถาปิ

"อชฺโฌกาเส เสยฺยํ สนฺถริตฺวา ปฏิปากติกํ อกโรนฺโต อิทนฺนาม

อาปชฺชตีติ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสีติ.

อสญฺญตปริกฺขารภิกฺขุวตฺถุ.

@ . สี. ยุ. โถกโถกมฺปิ. . สี. ยุ. เอตฺถนฺตเร `กโรนฺโตติ อตฺถิ.

 

 

๑๑. ชราวคฺควณฺณนา

 

. อธิมานิกภิกฺขุวตฺถุ. (๑๒๑)

 

"ยานีมานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต

สมฺพหุเล อธิมานิเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

ปญฺจสตา กิร ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา

อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ฆเฏนฺตา วายมนฺตา ฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา กิเลสานํ

อสมุทาจาเรน "ปพฺพชิตกิจฺจํ โน นิปฺผนฺนนฺติ มญฺญมานา "อตฺตนา

ปฏิลทฺธคุณํ สตฺถุ อาโรเจสฺสามาติ อาคจฺฉึสุ. สตฺถา เตสํ

พหิทฺวารโกฏฺฐกํ ปตฺตกาเลเยว อานนฺทตฺเถรํ อาห "อานนฺท เอเตสํ

ภิกฺขูนํ ปวิสิตฺวา มยา ทิฏฺเฐน กมฺมํ นตฺถิ, อามกสุสานํ คนฺตฺวา

ตโต ปจฺจาคนฺตฺวา มํ ปสฺสนฺตูติ. เถโร คนฺตฺวา เตสํ ตมตฺถํ

อาโรเจสิ. เต "กึ อมฺหากํ อามกสุสาเนนาติ อวตฺวาว "ทีฆทสฺสินา

พุทฺเธน การณํ ทิฏฺฐํ ภวิสฺสตีติ อามกสุสานํ คนฺตฺวา ตตฺถ กุณปานิ

ปสฺสนฺตา เอกาหํ ทฺวีหํ ปติเตสุ กุณเปสุ อาฆาตํ ปฏิลภิตฺวา

ตํขณํ ปติเตสุ อลฺลสรีเรสุ ราคํ อุปฺปาทยึสุ, ตสฺมึ ขเณ อตฺตโน

สกิเลสภาวํ ชานึสุ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว โอภาสํ ผริตฺวา

เตสํ สมฺมุเข กเถนฺโต วิย "ปฏิรูปํ นุ โข ภิกฺขเว ตุมฺหากํ

เอวรูปํ อฏฺฐิสงฺฆาตํ ทิสฺวา ราครตึ อุปฺปาเทตุนฺติ วตฺวา อิมํ

คาถมาห

"ยานีมานิ อปตฺถานิ อลาพูเนว สารเท

กาโปตกานิ อฏฺฐีนิ, ตานิ ทิสฺวาน กา รตีติ.

ตตฺถ อปตฺถานีติ: ฉฑฺฑิตานิ. สารเทติ: สรทกาเล

วาตาตปปหตานิ ตตฺถ ตตฺถ วิปฺปกิณฺณานิ อลาพูนิ วิย. กาโปตกานีติ:

กโปตกวณฺณานิ. ตานิ ทิสฺวานาติ: ตานิ เอวรูปานิ อฏฺฐีนิ ทิสฺวา

ตุมฺหากํ กา รติ, นนุ อปฺปมตฺตกมฺปิ กามรตึ กาตุํ น วฏฺฏติเยวาติ

อตฺโถ

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู ยถาฐิตาว อรหตฺตํ ปตฺวา ภควนฺตํ

อภิตฺถวมานา อาคนฺตฺวา วนฺทึสูติ.

อธิมานิกภิกฺขุวตฺถุ.

---------------

 

. รูปนนฺทตฺเถรีวตฺถุ. (๑๒๒)

 

"อฏฺฐีนํ นครํ กตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน

วิหรนฺโต ชนปทกลฺยาณึ รูปนนฺทตฺเถรึ อารพฺภ กเถสิ.

สา กิเรกทิวสํ จินฺเตสิ "มยฺหํ เชฏฺฐภาติโก รชฺชสิรึ

ปหาย ปพฺพชิตฺวา โลเก อคฺคปุคฺคโล พุทฺโธ ชาโต, ปุตฺโตปิสฺส

ราหุลกุมาโร ปพฺพชิโต, ภาตาปิ เม ปพฺพชิโต, มาตาปิ เม

ปพฺพชิตา; อหํปิ, เอตฺตเก ญาติคเณ ปพฺพชิเต, เคเห กึ กริสฺสามิ,

ปพฺพชิสฺสามีติ. สา ภิกฺขุนูปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา ปพฺพชิ ญาติสิเนเหเนว,

โน สทฺธาย; อภิรูปตาย ปน "รูปนนฺทาติ ปญฺญายิ. สา "สตฺถา

กิร `รูปํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา; เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา,

วิญฺญาณํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตาติ วทตีติ สุตฺวา "เอวํ ทสฺสนีเย

ปาสาทิเก มมาปิ รูเป โทสํ กเถยฺยาติ สตฺถุ สมฺมุขีภาวํ

น คจฺฉติ. สาวตฺถีวาสิโน ปาโตว ทานํ ทตฺวา สมาทินฺนุโปสถา

สุทฺธุตฺตราสงฺคา คนฺธมาลาทิหตฺถา สายณฺหสมเย เชตวเน

สนฺนิปติตฺวา ธมฺมํ สุณนฺติ. ภิกฺขุนีสงฺโฆปิ สตฺถุ ธมฺมเทสนาย

อุปฺปนฺนจฺฉนฺโท วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณาติ. ธมฺมํ สุตฺวา

นครํ ปวิสนฺตา สตฺถุ คุณกถํ กเถนฺตาว ปวิสนฺติ.

จตุปฺปมาณิเก หิ โลกสนฺนิวาเส อปฺปกาว เต สตฺตา;

เยสํ ตถาคตํ ปสฺสนฺตานํ ปสาโท น อุปฺปชฺชติ. รูปปฺปมาณิกา หิ

สตฺตา ตถาคตสฺส ลกฺขณานุพฺยญฺชนปฏิมณฺฑิตํ สุวณฺณวณฺณํ

สรีรํ ทิสฺวา ปสีทนฺติ. โฆสปฺปมาณิกา อเนกานิ ชาติสตานิ นิสฺสาย

ปวตฺตํ สตฺถุ คุณโฆสญฺเจว อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ ธมฺมเทสนาโฆสญฺจ

สุตฺวา ปสีทนฺติ. ลูขปฺปมาณิกาปิสฺส จีวราทิลูขตํ ปฏิจฺจ ปสีทนฺติ.

ธมฺมปฺปมาณิกาปิ "เอวรูปํ ทสพลสฺส สีลํ, เอวรูโป สมาธิ,

เอวรูปา ปญฺญา; ภควา สีลาทีหิ คุเณหิ อสโม อปฺปฏิสโม

อสมสโม อปฺปฏิปุคฺคโลติ ปสีทนฺติ. เตสํ ตถาคตสฺส คุณํ กเถนฺตานํ

มุขํ นปฺปโหติ.

รูปนนฺทา ภิกฺขุนีนญฺเจว อุปาสิกานญฺจ สนฺติกา ตถาคตสฺส

คุณกถํ สุตฺวา จินฺเตสิ "อติวิย เม ภาติกสฺส วณฺณํ กเถนฺติเยว,

เอกทิวสํปิ เม รูเป โทสํ กเถนฺโต กิตฺตกํ กเถสฺสติ; ยนฺนูนาหํ ภิกฺขุนีหิ

สทฺธึ คนฺตฺวา อตฺตานํ อทสฺเสตฺวาว ตถาคตํ ปสฺสิตฺวา ธมฺมํ ๑-

สุณิตฺวา อาคจฺเฉยฺยนฺติ. สา "อหํ อชฺช ธมฺมสฺสวนํ คมิสฺสามีติ

ภิกฺขุนีนํ อาโรเจสิ. ภิกฺขุนิโย "จิรสฺสํ วต รูปนนฺทาย สตฺถุ อุปฏฺฐานํ

คนฺตุกามตา อุปฺปนฺนา, อชฺช สตฺถา อิมํ นิสฺสาย วิจิตฺตํ ธมฺมเทสนํ

เทเสสฺสตีติ ตุฏฺฐมานสา ตมาทาย นิกฺขมึสุ. สา นิกฺขนฺตกาลโต

ปฏฺฐาย "อหํ อตฺตานํ เนว ทสฺเสสฺสามีติ จินฺเตสิ. สตฺถา "อชฺช

รูปนนฺทา มยฺหํ อุปฏฺฐานํ อาคมิสฺสติ, กีทิสี นุ โข ตสฺสา

ธมฺมเทสนา สปฺปายาติ จินฺเตตฺวา "รูปครุกา เอสา อตฺตภาเว

พลวสิเนหา, กณฺฏเกน กณฺฏกุทฺธรณํ วิย รูเปเนวสฺสา

รูปมทนิมฺมทนํ สปฺปายนฺติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา ตสฺสา วิหารํ

ปวิสนสมเย เอกํ อภิรูปํ อิตฺถึ โสฬสวสฺสุทฺเทสิกํ รตฺตวตฺถนิวตฺถํ

สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิตํ วีชนึ คเหตฺวา อตฺตโน สนฺติเก ฐตฺวา

วีชมานํ อิทฺธิพเลน อภินิมฺมินิ. ตํ โข ปน อิตฺถึ สตฺถา เจว

ปสฺสนฺติ รูปนนฺทา จ. ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ วิหารํ ปวิสิตฺวา

ภิกฺขุนีนํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน สตฺถารํ วนฺทิตฺวา

ภิกฺขุนีนํ อนฺตเร นิสินฺนา ปาทโต ปฏฺฐาย สตฺถารํ โอโลเกนฺตี

ลกฺขณวิจิตฺตํ อนุพฺยญฺชนสมุชฺชลํ พฺยามปฺปภาปริกฺขิตฺตํ สตฺถุ

สรีรํ ทิสฺวา ปุณฺณจนฺทสสฺสิริกํ มุขํ โอโลเกนฺตี สมีเป ฐิตํ

อิตฺถีรูปํ อทฺทส. สา ตํ โอโลเกตฺวา อตฺตภาวํ โอโลเกนฺตี

สุวณฺณราชหํสิยา ปุรโต กากีสทิสํ อตฺตานํ อวมญฺญิ. อิทฺธิมยรูปํ

ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาเยว หิ ตสฺสา อกฺขีนิ ภมึสุ. สา "อโห

อิมิสฺสา เกสา โสภา, อโห ลลาฏํ โสภนฺติ ๒- สพฺเพสํ สรีรปฺปเทสานํ

รูปสิริยา สมากฑฺฒิตจิตฺตา ตสฺมึ รูเป พลวสิเนหา อโหสิ.

สตฺถา ตสฺสา ตตฺถ อภิรตึ ญตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโตว ตํ รูปํ

โสฬสวสฺสุทฺเทสิกภาวํ อติกฺกมิตฺวา วีสติวสฺสุทฺเทสิกํ กตฺวา ทสฺเสสิ.

รูปนนฺทา โอโลเกตฺวา "น วติทํ รูปํ ปุริมสทิสนฺติ โถกํ วิรตฺตจิตฺตา

อโหสิ. สตฺถา อนุกฺกเมเนว ตสฺสา อิตฺถิยา สกึ วิชาตวณฺณํ

มชฺฌิมิตฺถีวณฺณํ มหลฺลกิตฺถีวณฺณํ ชราชิณฺณมหลฺลกิตฺถีวณฺณนฺติ.

สาปิ อนุปุพฺเพเนว "อิทํปิ อนฺตรหิตํ, อิทํปิ อนฺตรหิตนฺติ

ชราชิณฺณกาเล ตํ วิรชฺชมานา ขณฺฑทนฺตํ ปลิตสิรํ โอภคฺคํ

โคปานสิวงฺกํ ทณฺฑปรายนํ ปเวธมานํ ทิสฺวา อติวิย

วิรชฺชิ. อถ สตฺถา ตํ พฺยาธินา อภิภูตํ กตฺวา ทสฺเสสิ. สา

ตํขณญฺเญว ทณฺฑญฺจ ตาลปณฺณญฺจ ฉฑฺเฑตฺวา มหาวิรวํ

วิรวมานา ภูมิยํ ปติตฺวา สเก มุตฺตกรีเส นิมุคฺคา อปราปรํ

ปริวตฺติ. รูปนนฺทา ตํ ทิสฺวา อติวิย วิรชฺชิ. สตฺถา ตสฺสา อิตฺถิยา

มรณํ ทสฺเสสิ. สา ตํขณญฺเญว อุทฺธุมาตกภาวํ อาปชฺชิ. นวหิ

วณมุเขหิ ปุพฺพวฏฺฏิโย เจว ปุฬวา จ ปคฺฆรึสุ. กากาทโย

สนฺนิปติตฺวา วิลุมฺปึสุ. รูปนนฺทา ตํ โอโลเกตฺวา "อยํ อิตฺถี

อิมสฺมึเยว ฐาเน ชรํ ปตฺตา พฺยาธึ ปตฺตา มรณํ ปตฺตา, อิมสฺสาปิ

อตฺตภาวสฺส เอวเมว ชราพฺยาธิมรณานิ อาคมิสฺสนฺตีติ อตฺตภาวํ

อนิจฺจโต ปสฺสิ. อนิจฺจโต ทิฏฺฐตฺตาเอว ปน ทุกฺขโต อนตฺตโต

ทิฏฺโฐเยว โหติ. อถสฺสา ตโย ภวา อาทิตฺตา วิย คีวาย พทฺธกุณปํ

วิย จ อุปฏฺฐหึสุ. กมฺมฏฺฐานาภิมุขํ จิตฺตํ ปกฺขนฺทิ. สตฺถา ตาย

อนิจฺจโต ทิฏฺฐภาวํ ญตฺวา "สกฺขิสฺสติ นุ โข สยเมว อตฺตโน

ปติฏฺฐํ กาตุนฺติ โอโลเกนฺโต "น สกฺขิสฺสติ, พหิทฺธา ปจฺจยํ

ลทฺธุํ วฏฺฏตีติ จินฺเตตฺวา ตสฺสา สปฺปายวเสน ธมฺมํ เทเสนฺโต

อิมา คาถา อภาสิ

"อาตุรํ อสุจึ ปูตึ ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ พาลานํ อภิปตฺถิตํ;

ยถา อิทํ ตถา เอตํ; ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

ธาตุโย สุญฺญโต ปสฺส, มา โลกํ ปุนราคมิ;

ภเว ฉนฺทํ วิราเชตฺวา อุปสนฺตา จริสฺสสีติ.

อิตฺถํ สุทํ ภควา นนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นนฺทา เทสนานุสาเรน ญาณํ เปเสตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ.

อถสฺสา อุตฺตรึ ติณฺณํ มคฺคผลานํ วิปสฺสนาปริวาสตฺถาย สตฺถา

สุญฺญตกมฺมฏฺฐานํ กเถตุํ "นนฺเท มา `อิมสฺมึ สรีเร สาโร อตฺถีติ

สญฺญํ กริ, อปฺปมตฺตโกปิ หิ เอตฺถ สาโร นตฺถิ, ตีณิ อฏฺฐิสตานิ

อุสฺสาเปตฺวา กตํ อฏฺฐีนํ นครเมตนฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห

"อฏฺฐีนํ นครํ กตํ มํสโลหิตเลปนํ,

ยตฺถ ชรา จ มจฺจุ จ มาโน มกฺโข จ โอหิโตติ.

ตสฺสตฺโถ "ยเถว หิ ปุพฺพณฺณาปรณฺณาทีนํ โอทหนตฺถาย

กฏฺฐานิ อุสฺสาเปตฺวา วลฺลีหิ พนฺธิตฺวา มตฺติกาย ลิมฺปิตฺวา

นครสงฺขาตํ พหิทฺธา เคหํ ถโรนฺติ; เอวมิทํ อชฺฌตฺติกํปิ ตีณิ

อฏฺฐิสตานิ อุสฺสาเปตฺวา นหารุวินทฺธํ มํสโลหิตเลปนํ ตจปฏิจฺฉนฺนํ

ชีรณลกฺขณาย ชราย มรณลกฺขณสฺส มจฺจุโน อาโรหสมฺปทาทีนิ

ปฏิจฺจ มชฺชนลกฺขณสฺส มานสฺส สุกตกรณวินาสนลกฺขณสฺส

มกฺขสฺส จ โอทหนตฺถาย นครํ กตํ. เอวรูโปเอว หิ เอตฺถ

กายิกเจตสิโก อาพาโธ โอทหิโต, อิโต อุทฺธํ กิญฺจิ คยฺหุปคํ นตฺถีติ.

เทสนาวสาเน เถรี อรหตฺตํ ปาปุณิ. มหาชนสฺส สาตฺถิกา

ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

รูปนนฺทตฺเถรีวตฺถุ.

--------------

@ . สี. ยุ. ธมฺมมสฺส. . สี. ยุ. นลาฏา โสภาติ.

 

 

. มลฺลิกาเทวีวตฺถุ. (๑๒๓)

 

"ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา

เชตวเน วิหรนฺโต มลฺลิกํ เทวึ อารพฺภ กเถสิ.

สา กิร เอกทิวสํ นหานโกฏฺฐกํ ปวิฏฺฐา มุขํ โธวิตฺวา

โอนตสรีรา ชงฺฆา โธวิตุํ อารภิ. ตาย จ สทฺธึเยว ปวิฏฺโฐ เอโก

วลฺลภสุนโข อตฺถิ. โส ตํ ตถา โอนตํ ทิสฺวา อสทฺธมฺมสนฺถวํ

กาตุํ อารภิ. สา ตสฺส ๑- ผสฺสํ สาทิยนฺตี อฏฺฐาสิ. ราชา อุปริปาสาเท

วาตปาเนน โอโลเกนฺโต ตํ ทิสฺวา ตโต อาคตกาเล "นสฺส วสลิ,

กสฺมา เอวรูปมกาสีติ อาห. "กึ มยา กตํ เทวาติ. "สุนเขน สทฺธึ

สนฺถโวติ. "นตฺเถตํ เทวาติ. "มยา สามํ ทิฏฺฐํ, นาหํ ตว สทฺทหิสฺสามิ,

นสฺส วสลีติ. "มหาราช โย โกจิ อิมํ โกฏฺฐกํ ปวิฏฺโฐ อิมินา

วาตปาเนน โอโลเกนฺตสฺส เอโกว ทฺวิธา ปญฺญายตีติ. "อภูตํ กเถสิ

ปาเปติ. "เทว ๒- สเจ เม น สทฺทหสิ, เอตํ โกฏฺฐกํ ปวิส, อหนฺตํ

อิมินา วาตปาเนน โอโลเกสฺสามีติ. ราชา มนฺทธาตุโก ตสฺสา

วจนํ สทฺทหิตฺวา โกฏฺฐกํ ปาวิสิ. สาปิ โข เทวี วาตปาเน ฐตฺวา

โอโลเกนฺตี "อนฺธพาล มหาราช กินฺนาเมตํ อชิกาย สทฺธึ สนฺถวํ

กโรสีติ อาห, "นาหํ ภทฺเท เอวรูปํ กโรมีติ วุตฺเตปิ, "มยาปิ

สามํ ทิฏฺฐํ, นาหํ ตว สทฺทหิสฺสามีติ อาห. ตํ สุตฺวา ราชา

"อทฺธา อิมํ โกฏฺฐกํ ปวิฏฺโฐ เอโกว ทฺวิธา ปญฺญายตีติ สทฺทหิ.

มลฺลิกา จินฺเตสิ "อยํ ราชา อนฺธพาลตาย มยา วญฺจิโต, ปาปํ

เม กตํ, อยญฺจ เม อภูเตน อพฺภาจิกฺขิโต, อิทญฺจ เม กมฺมํ

สตฺถาปิ ชานิสฺสติ, เทฺว อคฺคสาวกาปิ อสีติ มหาสาวกาปิ

ชานิสฺสนฺติ; อโห วต เม ภาริยํ กมฺมํ กตนฺติ. อยํ กิร รญฺโญ

อสทิสทาเน สหายิกา อโหสิ. ตตฺถ จ เอกทิวสํ กตปริจฺจาโค

ธนสฺส จุทฺทสโกฏิอคฺฆนโก อโหสิ. ตถาคตสฺส เสตจฺฉตฺตํ

นิสีทนปลฺลงฺโก อาธารโก ปาทปีฐนฺติ อิมานิ ปน จตฺตาริ อนคฺฆาเนว

อเหสุํ. สา มรณกาเล เอวรูปํ มหาปริจฺจาคํ อนนุสฺสริตฺวา ตเทว

ปาปกมฺมํ อนุสฺสรนฺตี กาลํ กตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. รญฺโญ ปน

สา อติวิย ปิยา อโหสิ. โส พลวโสกาภิภูโต ตสฺสา สรีรกิจฺจํ

กาเรตฺวา "นิพฺพตฺตฏฺฐานมสฺสา ปุจฺฉิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา สตฺถุ

สนฺติกํ อคมาสิ. สตฺถา, ยถา โส อาคตการณํ น สรติ; ตถา

อกาสิ. โส สตฺถุ สนฺติเก สาราณียํ ธมฺมกถํ สุตฺวา ปมุสฺสิ;

เคหํ ปวิฏฺฐกาเล สริตฺวา "อหํ ภเณ `มลฺลิกาย นิพฺพตฺตฏฺฐานํ

ปุจฺฉิสฺสามีติ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปมุฏฺโฐ, เสฺว ๓- ปุน ปุจฺฉิสฺสามีติ

ปุนทิวเสปิ อคมาสิ. สตฺถาปิ ปฏิปาฏิยา สตฺต ทิวสานิ, ยถา โส

น สรติ; ตถา อกาสิ. สาปิ สตฺตาหเมว นิรเย ปจิตฺวา อฏฺฐเม

ทิวเส ตโต จุตา ตุสิตภวเน นิพฺพตฺติ. กสฺมา ปนสฺส สตฺถา []-

อสรณภาวํ อกาสิ? สา กิรสฺส อติวิย ปิยา อโหสิ มนาปา;

ตสฺมา ตสฺสา นิรเย นิพฺพตฺตภาวํ สุตฺวา "สเจ เอวรูปา

สทฺธาสมฺปนฺนา นิรเย นิพฺพตฺตา, ทานํ ทตฺวา กึ กริสฺสามีติ มิจฺฉาทิฏฺฐึ

คเหตฺวา ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ เคเห ปวตฺตํ นิจฺจภตฺตํ หราเปตฺวา

นิรเย นิพฺพตฺเตยฺย; เตนสฺส สตฺถา สตฺตาหํ อสรณภาวํ กตฺวา

อฏฺฐเม ทิวเส ปิณฺฑาย จรนฺโต สยเมว ราชทฺวารํ อคมาสิ.

ราชา "สตฺถา อาคโตติ สุตฺวา นิกฺขมิตฺวา ปตฺตํ อาทาย ปาสาทํ

อภิรุหิตุํ อารภิ. สตฺถา ปน รถสาลาย นิสีทิตุํ อาการํ ทสฺเสสิ.

ราชา สตฺถารํ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชเกน ปฏิมาเนตฺวา

วนฺทิตฺวา นิสินฺโนว "ภนฺเต อหํ `มลฺลิกาย เทวิยา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ

ปุจฺฉิสฺสามีติ อาคนฺตฺวา ปมุฏฺโฐ; กตฺถ นุ โข สา ภนฺเต นิพฺพตฺตาติ.

"ตุสิตภวเน มหาราชาติ. "ภนฺเต ตาย ๕- ตุสิตภวเน อนิพฺพตฺติยา ๖- โก

อญฺโญ นิพฺพตฺติสฺสติ, ภนฺเต นตฺถิ ตาย สทิสา อิตฺถี; ตสฺสา หิ

นิสินฺนฏฺฐานาทีสุ `เสฺว ตถาคตสฺส อิทํ ทสฺสามิ, อิทํ กริสฺสามีติ

ทานสํวิธานํ ฐเปตฺวา อญฺญํ กิจฺจเมว นตฺถิ; ภนฺเต ตสฺสา ปรโลกํ

คตกาลโต ปฏฺฐาย สรีรํ เม น วหตีติ. อถ นํ สตฺถา "มา

จินฺตยิ มหาราช, สพฺเพสํ ธุวธมฺโม อยนฺติ วตฺวา "อยํ มหาราช

รโถ กสฺสาติ ปุจฺฉิ. ราชา สิรสิ อญฺชลึ ปติฏฺฐเปตฺวา "ปิตามหสฺส

เม ภนฺเตติ [อาห.] "อยํ กสฺสาติ. "ปิตุ เม ภนฺเตติ. "อยํ ปน

รโถ กสฺสาติ. "มม ภนฺเตติ. เอวํ วุตฺเต สตฺถา "มหาราช ตว

ปิตามหสฺส รโถ เกน การเณน ตว ปิตุ รถํ น ปาปุณิ, ตว ปิตุ รโถ

ตว รถํ น ปาปุณิ; เอวรูปสฺส นาม กฏฺฐกลิงฺครสฺสาปิ ชรา

อาคจฺฉติ, กิมงฺคํ ปน อตฺตภาวสฺส; มหาราช สปฺปุริสธมฺมสฺเสว หิ

ชรา นตฺถิ, สตฺตา ปน อชีรณกา นาม นตฺถีติ วตฺวา อิมํ คาถมาห

"ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา,

อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ,

สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ,

สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺตีติ.

ตตฺถ เวติ: - นิปาโต. สุจิตฺตาติ: สตฺตหิ รตเนหิ อปเรหิ จ

รถาลงฺกาเรหิ สุฏฺฐุ จิตฺตา ราชูนํปิ รถา ชีรนฺติ. สรีรมฺปีติ:

น เกวลํ รถาเอว, อิทํ สุปฏิชคฺคิตํ สรีรํปิ ขณฺฑิจฺจาทีนิ ปาปุณาติ

ชรํ อุเปติ. สตญฺจาติ: พุทฺธาทีนํ ปน สนฺตานํ นววิโธ โลกุตฺตรธมฺโม

จ กิญฺจิ อุปฆาตํ น กโรติ ชรํ น อุเปติ นาม. ปเวทยนฺตีติ. เอวํ

สนฺโต พุทฺธาทโย สพฺภิ ปณฺฑิเตหิ สทฺธึ กเถนฺตีติ อตฺโถ.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

มลฺลิกาเทวีวตฺถุ.

------------

 

@ . สี. ยุ. "ตสฺสาติ นตฺถิ. . สี. ยุ. "เทวาติ นตฺถิ. . สี. ยุ. เสฺวทานิ. . สี. ยุ. เอตฺถนฺตเร `สตฺตาหนฺติ อตฺถิ. . ตสฺสาติ ยุตฺตตรํ. . อนิพฺพตฺตายาติ ปเทน ภวิตพฺพํ. . โปราณโปตฺถเก "หเวติ ปาโฐ.