ปญฺจมูลคนฺถ - บาฬีมูล ๕ คัมภีร์

มูลคันถะที่ ๑ : กัจจายนพยากรณ์ (ปทรูปสิทธ)

กัจจายนสูตร คือคัมภีร์แรกที่ผู้เรียนต้องท่องจำให้ขึ้นใจ เพื่อเป็นหลักในการศึกษาคัมภีร์อธิบายสูตรต่อไป เช่น คัมภีร์กัจจายนพยากรณะ และคัมภีร์ปทรูปสิทธิ เป็นต้น กัจจายนสูตร มีเนื้อหาเป็นสูตร ๖๗๓ สูตร โดยแบ่งเป็น ๘ กัณฑ์ ดังนี้ ๑. สันธิกัณฑ์ ๕๑ สูตร ๒. นามกัณฑ์ ๒๑๙ สูตร ๓. การกกัณฑ์ ๔๕ สูตร ๔. สมาสกัณฑ์ ๒๘ สูตร ๕. ตัทธิตกัณฑ์ ๖๒ สูตร ๖. อาขยาตกัณฑ์ ๑๑๘ สูตร ๗. กิพพิธานกัณฑ์ ๑๐๐ สูตร ๘. อุณาทิกัณฑ์ ๕๐ สูตร
มูลคันถะที่ ๑ : กัจจายนพยากรณ์ (ปทรูปสิทธ)

มูลคันถะที่ ๒ : คัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา

คัมภีร์อภิธานปทีปิกา เป็นคัมภีร์แสดงนามศัพท์ ชื่อสิ่งต่างๆ รจนาโดยพระโมคคัลลานมหาเถระ วัดมหาเชตวัน สโรคามนิกาย เมืองปุลัตถิ (ปัจจุบันคือเมืองโปโลนนรุวะ) บนเกาะสีหฬ หรือประเทศศรีลังกา ในรัชสมัยพระเจ้ามหาปรักกมพาหุที่ ๑ ราวพุทธศตวรรษที่ ๑๗ รจนาเป็นคาถาล้วน ๑๒๒๑ คาถา แบ่งเป็น ๓ กัณฑ์ ดังนี้ ๑. สัคคกัณฑ์ ๑๗๙ คาถา ๒. ภูกัณฑ์ ๕๑๑ คาถา ๓. สามัญญกัณฑ์ ๕๑๓ คาถา รวมกับปณามคาถา ๙ คาถา และนิคมนคาถา ๙ คาถา จึงเป็น ๑๒๒๑ คาถา พระโมคคัลลานมหาเถระท่านนี้ นอกจากจะรจนาคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาแล้ว ท่านได้รจนาคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาฏีกา สำหรับเป็นคู่มือศึกษาค้นคว้าคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาด้วย ส่วนคัมภีร์ที่ใช้เป็นคู่มือของคัมภีร์นี้มีหลายคัมภีร์ เช่น คัมภีร์อภิธานสูจิ คัมภีร์อภิธานนิสสยะ และคัมภีร์อภิธานวรรณนา เป็นต้น.
มูลคันถะที่ ๒ : คัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา

มูลคันถะที่ ๓ : คัมภีร์วุตโตทัย

คัมภีร์วุตโตทัย เป็นคัมภีร์รูปแบบฉันทลักษณ์ ๒๖ ประเภท มีตั้งแต่ฉันท์ ๑ พยางค์ ถึงฉันท์ ๒๖ พยางค์ เป็นที่มาของคาถา รจนาโดยพระสังฆรักขิตมหาสามิเถระชาวศรีลังกา เมื่อพุทธศตวรรษที่ ๑๗ เนื้อหาใช้เป็นทั้งสูตรและอุทาหรณ์ มี ๑๓๗ คาถา แบ่งเป็น ๖ ปริจเฉท ดังนี้ ๑. สัญญาปริภาสานิเทศ ๑๖ คาถา ๒. มัตตาวุตตินิเทศ ๒๙ คาถา ๓. สมวุตตินิเทศ ๖๑ คาถา ๔. อัทธสมวุตตินิเทศ ๑๑ คาถา ๕. วิสมวุตตินิเทศ ๑๑ คาถา ๖. ฉัปปัจจยวิภาค ๙ คาถา คัมภีร์วุตโตทัยนี้เป็นคัมภีร์ที่ควรศึกษาเป็นอย่างยิ่ง เพราะเกื้อกูลต่อการวินิจฉัยเนื้อความของคาถาที่เป็นพระพุทธภาษิต.
มูลคันถะที่ ๓ : คัมภีร์วุตโตทัย

มูลคันถะที่ ๔ : คัมภีร์สุโพธาลังการ

คัมภีร์สุโพธาลังการะ เป็นคัมภีร์แสดงความไพเราะสละสลวยของสำนวนโวหารในภาษาบาฬี กล่าวถึงโทษและวิธีแก้ไขโทษในการใช้ภาษาถ้อยคำ เพื่อให้สำนวนภาษามีโอชคุณมากขึ้น พระสังฆรักขิตมหาสามิเถระเป็นผู้รจนาที่ประเทศศรีลังกา เมื่อพุทธศตวรรษที่ ๑๗ โดยรจนาเป็นคาถาล้วน ๓๖๗ คาถา แบ่งเป็น ๕ ปริจเฉท ดังนี้ ๑. โทสาวโพธะ ๖๗ คาถา ๒. โทสปริหาราวโพธะ ๔๘ คาถา ๓. คุณาวโพธะ ๔๘ คาถา ๔. อัตถาลังการวโพธะ ๑๗๔ คาถา ๕. สภาวรสวโพธะ ๓๐ คาถา คัมภีร์สุโพธาลังการะนี้เป็นคัมภีร์ที่น่าศึกษาอีกคัมภีร์หนึ่ง เพราะจะได้เกื้อกูลต่อการรจนาคัมภีร์ภาษาบาลีและตำราภาษาไทย.
มูลคันถะที่ ๔ : คัมภีร์สุโพธาลังการ

มูลคันถะที่ ๔ : คัมภีร์สุโพธาลังการ

๕. ธาตฺวตฺถสงฺคห คัมภีร์ธาตวัตถสังคหะ เป็นคัมภีร์รวบรวมธาตุและอรรถของธาตุตามลำดับอักษรอย่างมีระเบียบ พระวิสุทธาจารมหาเถระ วัดวิสุทธาราม เมืองมัณฑเล ประเทศสหภาพพม่า เป็นผู้รจนา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๒ เนื้อหาเป็นคาถา ๔๔๕ คาถา ๓ บาท ๗ พยางค์ รวมกับปมาณคาถา ๑ คาถา และนิคมนคาถา ๑๒ คาถา มีจำนวนธาตุพร้อมอรรถ ๑๖๓๗ ตัว โดยแบ่งเป็น ๗ กัณฑ์ ดังนี้ ๑. สราทิกธาตวัตถะ ๓๖ คาถา ๒. กการาทิกธาตวัตถะ ๓๖ คาถา ๓. ขาทิตยักขราทิกธาตวัตถะ ๓๖ คาถา ๔. จวัคคฏวัคคอัฏฐักขราทิกธาตวัตถะ ๔๑ คาถา ๕. ตวัคคาทิกธาตวัตถะ ๖๗ คาถา ๖. ปวัคคาทิกธาตวัตถะ ๘๖ คาถา ๗. อวัคคาทิกธาตวัตถะ ๑๓๐ คาถา คัมภีร์ธาตวัตถสังคหะนี้ เป็นคัมภีร์คู่มือค้นคว้า เพื่อให้รู้ความหมายของรากศัพท์ต่าง ๆ ซึ่งมีอุปการะต่อการวินิจฉัยเนื้อความได้อย่างถูกต้องต่อไป.
มูลคันถะที่ ๔ : คัมภีร์สุโพธาลังการ